શાશ્વત સંવાદ — ૧૧

ગુરુનો મહિમા આગળ ચાલે છે. પરબ્રહ્મનો કહે છે કે, અંતઃકરણ (મન, બુદ્ધિ, ચિત્ત અને અહંકાર) અને બાહ્યકરણ (એટલે આ પાંચ જ્ઞાનેન્દ્રિયો અને પાંચ કર્મેન્દ્રિયો) દસ ભેગી થઈને જે કંઈ બહાર તોફાન મચાવે છે, આ દુનિયાની અંદર જે કંઈ બધું કર, તે તમામ અંદરનું-બહારનું બધું જ: કર્મો, ઈચ્છાઓ, આશાઓ, વાસનાઓ – આ બધા નામ જ છે. શું? એને ક્યારેક તમે કર્મ કહો છો, ક્યારેક તમે ઈચ્છા કહો છો, ક્યારેક આશા રાખો છો, ક્યારેક એની એ જ વાસનાઓ છે. એ, એ વાસનાઓ સહિત જ્ઞાનાગ્નિમાં આહુતિ આપું છું. એ પરબ્રહ્મ પરમાત્મા તમને સમર્પણ છે.

આપણે, આપણે વારેવારે આ કરવું જોઈએ, સમર્પણ વિધિ. કારણ કે જે આપણું નથી, આપણે લઈને બેઠેલા છે, તો આપણે એને પાછું આપવું પડશે, ત્યારે જ આપણે હળવાસ અનુભવીશું. જો, પેલા કસ્ટમવાળા કહે છે, "એનીથિંગ ટુ ડિક્લેર?" તો તમે જો ડોકું ધુનાવો આમ કરીને, એટલે કહે છે, "ગો ટુ રેડ ચેનલ." પછી કહે છે કે, "એનીથિંગ ટુ ડિક્લેર?" "ગો ટુ ગ્રીન ચેનલ." તરત મોકલી દે છે આપણને. પછી રેડ ચેનલવાળાને ત્યાં એ લોકો ગદગદ આવે થોડું: "ક્યાં લેકે આયા? કિધર સે લેકે આયા? કિતના લેકે આયા? કિધર બિલ હૈ? કિતના રૂપિયા ખર્ચા કિયા?" લાને કા છૂટે, લેકિન ઇતને તક લાને કા છૂટે. "આપ 50 ગ્રામ તક સોના લા શકતે હો." આપ તો પાછો ગ્રામ લેકે આયા, તો બાકી જો હૈ, ઉસ પર આપકો ડ્યુટી ભરના પડેગા," કરીને તમારે પાસેથી વસૂલે છે.

એવી રીતે અહીંયા આગળે કુદરતની અંદર પણ ગોઠવણી રાખેલી. પણ તમે આવી રીતે યજ્ઞ કરી કરીને આ બધું ડિક્લેર કરી શકો છો કે, ભાઈ, "આ બધું હું મયા દત્તમ ગૃહાણમ પરમેશ્વર." કારણ કે આ જે જગત છે, એ પણ પરબ્રહ્મ જ છે. પરબ્રહ્મ ક્યારેક પોલીસ બની જાય, ક્યારેક ટીચર બની જાય, ક્યારેક કંઈક બની જાય. હવે પરબ્રહ્મ બધું છે, તો પછી બધાની અંદર આ બધું આવી જાય છે. તમારે તો એને એક્સેપ્ટ કરવું પડશે. હવે તમે એમ કહો કે, "હા, બરાબર છે કે ટીચર રૂપે હું એને એક્સેપ્ટ કરું પરબ્રહ્મને. પોલીસવાળો થઈને દંડો મારે તો હું કઈ એક્સેપ્ટ ના કરું," એવું નહીં ચાલે.

પરબ્રહ્મ છે. આ જગત જે છે, એ પરબ્રહ્મ જ છે. એમની જ સત્તાથી છે, કારણ કે એમની સત્તા ના હોત તો પછી આ જગત પણ ના હોત. માટે જગત છે તે પરબ્રહ્મ સ્વરૂપે જ છે, એટલું સ્વીકાર કરજે. આકાશથી પણ અત્યંત સૂક્ષ્મતમ એવા પરબ્રહ્મમાં સઘળું લીન છે. લો, રસ્તો આપી દીધો તમને! એવા સૂક્ષ્મ છે, કેવા? અત્યંત સૂક્ષ્મતમ છે. આકાશથી પણ અત્યંત સૂક્ષ્મતમ. એનું કોઈ માપ જ કાઢી શકાય એવું નથી હવે તો એની સૂક્ષ્મતમતાનું. એવા પરબ્રહ્મની અંદર સઘળું લીન છે, લય પામી જાય છે બધું. ગમ એટલે, એટલે ગમત એટલું સ્થૂળ હોય. જેમ પેલા બ્લેક હોલની અંદર બધું જતું રહે અને બધું ખતમ થઈ જાય છે, બિલકુલ એવી રીતે પરબ્રહ્મ છે. પણ બ્લેક હોલ પરબ્રહ્મ નથી. પરબ્રહ્મની અંદર બ્લેક હોલ છે, આ જગત બી છે, બધું જ છે.

માટે કહે છે, "સર્વ કાઈ પરબ્રહ્મ મત છે, તે હું છું." બસ, આ ભાવને ધારણ કરો. આ ભાવ ધારણ કરવાથી જ તમે ત્યાં સુધીને પહોંચી જશો. જે ભાવ ઉત્પન્ન થાય છે, એ દરમિયાન નરયા રસાયણો ટપકી રહ્યા છે. બધા કહે છે, અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિઓમાંથી ડોપામીન નીકળે છે અને પછી કોર્ટિસોલ પડે છે. બધું ટપક ટપક ટપક થઈ રહ્યું છે. કોક દાળો બહુ ચિંતા કરો તો વધારે કોટીસો લાઈ જાય. એટલે આ બધું શું કરે છે? તો કે કામ માયસીન, ક્રોધ માયસીન, લોભ માયસીન – આ બધા માયસીન છે તમારા. તો પછી માયસીન ખાવા પડે છે. આ કરો છો એનું પરિણામ શું આવે છે? બધી સ્ટ્રેપ્ટોમાઈસીન તે માડીને આ બધી ગોળીઓ ખાવી પડે છે. મોહ માયસીન, મત્સર માઈસીન, અહમ માયસીન, રાગ માઈસીન, દ્વેષ માઈસીન – આ બધા મારું સીન છે એમ. અને પછી એની ગોળીઓ ખાવી પડે, એને દૂર કરવા માટે એ ગોળીઓ ખાવાની. એટલે આ બધું ઝેર તમારા દ્રષ્ટિકોણ જે છે, એને ઝેરી બનાવી દે છે.

તમારો વ્યુ પોઈન્ટ જ રોંગ, બિલકુલ પહેલેથી જ, મૂળેથી જ ખોટું.

ક, આમ બધું મન તો જગત દેખાય છે. અલા, મું, આ જગત છે જ નહીં કે તું કાઈથી દેખાય? કહે કે, "નવટાક પીને આયો લાગે!" તને નવટા ક્યાં પીધું? તે શું પીધું? આ બધું માયસીન પીધા બધા કામ, ક્રોધ બધું મિક્સચર કરીને આયો તો ભેગું કરીને આમ ગટકાઈને. પછી હવે પછી આમ કરીને આમ જુવે, પછી ભડકે. પછી "મને તો જગત દેખાય છે, મને તો જગતમાં આવું થાય છે, મને જગતમાં આવું થાય છે," બસ કર્યા જ કરતો હોય આખો દાડો. ભય, ભયને ભય, ભડકાટ બધો નર્યો.

તે જ્ઞાની પુરુષ મલે, સદગુરુ મળે. પછી એને કહે કે, "ઉભો રહે કે તું કઈક ગટકીને આયો લાગે છે નક્કી." કે, "ઉભો રે કે તને તારો ઈલાજ કરું," કરીને પછી ઉલટી કરાવે તો પેલું બધું ઝેર બાર ઉકાઈ નાખે તારે. પેલાને પાછી કહે, "બોલ, હવે જગત દેખાય છે?" તો કહે, "ના, નથી દેખાતું." જગત વિસ્મૃત એને એવું કરાવી દે. પછી એ ટેસ્ટ માટે પૂછે કે, "ભાઈ, હવે જગત દેખાય છે?" તો કહે, "ના, નથી દેખાય."

એટલે નારદજીને કૃષ્ણ ભગવાને કર્યું તું એવું. એટલે સભામાં લઈ જઈને વાંદરાને મોઢું કરી અને બેહાડ્યા હતા. "રાજકુમારી પૈણસે, પૈણસે," કરીને નારદજી તો આમ બેહી રહે હામે જોતા તો. બ પેલી રાજકુમારી આવીને મોઢું મચકોડીને સામે જતી રહી. તેમને એમ થયું, કદાચ એની ભૂલ થઈ હશે કે જે મન જોવામાં. તો પાછા આગળ જઈને બેસીી ગયા બીજી જગ્યાએ, તો પેલી ફરી ત્યાંથી જતી રહી. હવે પેલા બે જય-વિજય બેઠેલા હતા, તે હમણાં જ એને કી. પછી જરા મસ્કરી કરી કે, "તમારું મોઢું જુઓ કે શું જોઈને કુંવરીને પહેનવા આયા છે કે વાંદરાને મોઢ જેવું મોઢું છે કે તમારું?" પછી જઈને પાણીમાં જઈને જોત કે, "હાચી વાત કે બોલો કે આવા મોઢાવાળાને આવી રાજકુમારી કેમ ની પૈણે?" તો એમને તો પછી એવો ગુસ્સો આયો. "ભગવાન, મેં તો તમને એમ કહ્યું તું કે મને તમારા જેવો સુંદર બનાવી દો અને તમને આવું કેમ નો કરી દીધો?" કહે છે, "માર તો જો આ રાજકુમારી પૈણવાને રહી ગઈ!"

કહે છે, બધું તારે આમ કરીને આમ જોતા હતા તો ભગવાન પેલી રાજકુમારીને પરણીને પાછા આમ જતા દેખાયા. એ તો લક્ષ્મીજી પોતે જ હતા, બીજા કોઈ હતા જ નહીં. શું લક્ષ્મીજી કોને પરણે? નારાયણને! બીજા કોને પરણવાની? નારદને થોડી પરણે તારે! પછી ત્યાંથી આમ પસાર થયા પછી કહ્યું કે, "નારદ, હજી તારે પરણવું છે?" તો કે, "ના ભગવાન, મારે હવે નથી પરણવું." ત્યાં સુધીમાં શુદ્ધિ આવી ગઈ, બુદ્ધિ આવી ગઈ, બધું થઈ ગયું કે, "ભગવાન, હું તો મતિભ્રષ્ટ થઈ ગયો." તેં જ કહ્યું હતું, "ભગવાન, મને કોઈક દાડો તમારી માયાના દર્શન કરાવો." તો મેં કરાવી દીધા તને, પ્રોમિસ પૂરું કરી દીધું. બસ, આવી વાત છે.

એટલે સદગુરુ આજ કરાવશે તમને. શું? કે વાંદરા જેવું મોઢું તમારું થઈ ગયેલું હોય તેમાંથી તમને મુક્તિ અપાવશે, નિર્મળ બનાવશે. પછી જઈને આમ જોશો તો કહેશો કે, "હા, પરબ્રહ્મ જેવું આમ ચિદાકાશ રૂપ મારું ચિદાકાશમાં મોઢું હોય, સુંદરતા કશો ના હોય." આવું બધું ચિદાકાશમાં પરમ શાંતિ હોય, આનંદ આનંદ હોય. એટલે દ્રષ્ટિકોણને જે ઝેરી બનાવી દીધો છે તેમાંથી બધું ઝેર કઢાવી નાખે છે. સદગુરુ આ કામ કરે છે. બોલો, એવા સદગુરુને આપણે હંમેશા વંદન કરવું!

બધા પ્રેશર કુકર જેવા બની ગયા છે અત્યારે તો. મનમાં એટલું બધું પ્રેશર થઈ ગયું હોય બધી જાતનું. પેલું આમ આવે છે, "ને?" તો કહે છે, "ના, એ તો પહેલા રહેતું હતું. કે અત્યારે કેટલું છે?" તો કહે છે, "૧૪૫." ઓહો! પછી કહે છે, "મેક્સિમમ કેટલા?" એટલે જ્યારે ૧૬૦, ૬૫, ૮૦ સુધી જતું રહે છે, કહે છે, "૧૮૦ સુધી," ત્યારે શું થાય? તો કહે છે, "ભાઈ, ધમ ધમ ધમ થાય છે માથાની અંદર. મને બહુ પ્રેશર ઉપર બહુ વધી ગયું હોય તો." બધા પ્રેશર કુકરની જેમ આમ કરતા ફર્યા કરતા હોય તો થોડી થોડી વાર સીટીઓ મારે બધા એકબીજાને.

અરે, દિવસમાં કેટલી કેટલી વાર તમે તમારા પ્રભુત્વવત કેટલી કેટલી વસ્તુઓ, વ્યક્તિઓ, ઘટનાઓ સાથે તમે તમારી જાતનો સોદો કરી બેસો છો! એક દિવસ બેસીને ઓબ્ઝર્વ તો કરો કે આજે કેટલાની સાથે સોદો કર્યો? અને એક રવિવાર બેસો કે, "આજે તો બસ, ભગવાન તમે છો ને હું છું, આપણે બે એક છીએ." કે આખો રવિવાર આપણે એમ રહીશું કે જો એ રવિવારનો આનંદ તમે જિંદગીમાં ક્યારેય નહીં ભૂલી શકો. પણ યાદ રાખો, તમે ને ભગવાન, હવે બીજો કોઈ વચ્ચે ના આવવો જોઈએ. તમે બે અદ્વૈતમાં, તમે બે એક. હવે બીજો નહીં, બીજું કશું ઊભું જ ના થવું જોઈએ. આખો દાડો મનની અંદર બસ એવી રીતે કાઢવાનો. એક દાડો એવી રીતે નીકળી ગયો, ઓહો! સાંજ પડતા પડતામાં તો તમને આમ થશે કે, "ધન્ય છું, ધન્ય!" પણ જો એમ રહેવાશે તો એની જ કૃપા, તમારો પુરુષાર્થ નહીં. એટલે આખા દિવસમાં તમે કેટલા સોદા કર્યા કરો છો, કેટલું લીધા-દુધા કરો છો.

તમે તમારા પ્રભુત્વના સોદા આ બધી વસ્તુઓ સાથે કરી બેસો છો, એનું કંઈક ભાન પડે છે?

દ્રઢ નિશ્ચય એ ડાયનેમાઈટ છે, આખેઆખો સંસાર ઉડાડી મેલશે. માટે નિશ્ચય કરો: "હું બ્રહ્મ છું, હું શુદ્ધાત્મા છું, હું પરબ્રહ્મ છું, હું ચિદાકાશરૂપ છું." બસ, સંસાર ઉડાડી મુકશે. ગોડ ઇન ડિસગાઈસ છો તમે. સદગુરુ શું કહે છે? "તમે કોણ છો?" તો કહે છે, "ગોડ ઇન ડિસગાયસ ફોર્મ." બિલકુલ આમ વેશપલટો કરીને માણસ બનીને તમે આવી ગયા છો. પેલા રામ આવ્યા હતા એવી રીતે, તમે એ જ છો. મને, ભગવાનને તો ખબર પડી જ ગઈ છે અને આ સદગુરુ ઓળખી કાઢે તમને. તમે ગમે તેવા બનીને જાઓ એની પાસે તો એને ખબર પડે. એટલે એ તો આમ જુએ ને કે, "પ્રભુ, મારી સાથે આવી મજા કાં કરો?"

નમો આદિત્ય તને હાથ જોડી પ્રાર્થના કરે છે. નમો આદિત્ય તને હાથ જોડી, હવે તું ભવના બંધન નાખ તોડી. આ ભવના જે બંધન થાય છે તેને તું તોડી નાખ. આ આદિત્ય છે. અંદર પ્રાર્થના કરીએ છીએ આપણે પરબ્રહ્મ પરમાત્માને. નમો આદિત્ય તને હાથ જોડી, હવે તું ભવના બંધન નાખ તોડી. કૃપાદૃષ્ટિથી હવે જો મુજ રંક સામુ કૃપા કર કે બસ આવા રંકની સામુ. જંજાળ તોડી સ્વરૂપ મુજ જ પામું. શું કહે છે? "જંજાળ તોડીને આ સંસારની જે છે તે ઝંજાળ છે." એમાં જડાઈને કોઈ છૂટતો જ નહીં. મહીં પડેલો માસૂક માનતો હોય એમ, મન એવો રમમાણ રહેતો હોય છે કે ના પૂછવાનું હોય. પણ આખો દાડો જ્યારે જુઓ તો આ ફરિયાદ, ફરિયાદ ને ફરિયાદ જ હોય. ત્યારે કહે છે, "એ ઝંજાળ તોડી સ્વરૂપ મુજ પામું." સ્વ-સ્વરૂપ બસ મારું જે છે તે હું પામી જાઉં.

તિમિર સાગરે ડૂબકા ઘણા ખાધા. તિમિરનો સાગર, અંધારાની અંદર આમ તર્યા કરતા હોય, તર્યા કરતા હોય. ક્યાં ખબર પડે ક્યાં જઈ રહ્યા છીએ આપણે? આ પેલા વાસ્કો દ ગામાને જ એવું થાય કે શોધવા નીકળ્યો તો અમેરિકા ને પહોંચી ગયો કાલીકટ. ખબર છે ને? એવું નહીં. તિમિર સાગરે ડૂબકા ઘણા ખાધા. આત્મરવિ પ્રગટતા ક્ષણમાં પ્રભુત્વ પામું. આત્મરવિ, આત્મ-સૂર્ય, આત્મરૂપી સૂર્ય પ્રગટતા શું થશે? તો કહે છે, "ક્ષણમાં પ્રભુત્વ પામું." પાછું ફરી સામર્થ્ય મારું કેળવી લઉં કે, "વંદુ તને હું ફરી ફરી ઉદ્ધાર પામું." વંદુ તને હું કોને? આત્માને. ફરી ફરી ઉદ્ધાર પામું, એના માટે હું વંદન કરું છું. મારો ઉદ્ધાર થઈ જાય. વિસારું સંસાર, સહેજે મુક્તિ માણું. સહેજે મુક્તિ માણવા માટે આ સંસારને હું વિસારે પાડી દઉં છું. બસ, મારે હવે બીજું કાંઈ કરવું નથી.

માટે કહે છે, "સંતનો સંગ, સત્સંગ હંમેશા લાભપ્રદ છે." ક્યારેય નષ્ટ ન થાય મોહ. હવે અજ્ઞાન, મોહ, માયા, પાપ ફરકવાના નહીં. સંતનો સંગ સંયમ આપે અને તે પણ એમની કૃપાથી થાય. જીવન કેવું થાય? સૌમ્ય થાય, સાત્વિક બનતું જાય. સંતની જીવનભરની બ્રહ્મચિંતન શક્તિનો આપણને લાભ થાય જ્યારે સંતના સંગનો આપણને સ્પર્શ થાય. જિંદગીભરની કમાણી બસ આમ મુઠ્ઠીમાં આમ કરીને આમ સમાવીને તમને આપી, માથે મેલી દે તમારા કે, "લે, હા, તું લઈ જજે. આ તને ઠીક કામ લાગશે." કે, "વાંધો નથી." આમ કરીને આપી દેશે. પ્રભુ તમારું ચિત્ત જ ચાહે છે. સોંપી દો, સાર આપી દેશે. તમે જેવું એમને સોંપી દીધું સંતને તમારું ચિત્ત કે, "પ્રભુ, આ હું તમને સમર્પણ કરું છું, હવે તમારો આશ્રિત છું અને હવે કૃપા કરો." બસ, એ પ્રસાદી રૂપે તમને.

આપી દેશે બધું. સાનિધ્ય પણ કેવું હોય? તો કે અલૌકિક હોય એમનું. સંતના સંગે મતિ ફરે, શુદ્ધ થાય. એમની બાજુમાં બેસીને તમે ગમે તેટલા પ્રયત્ન કરો તો પણ ચોરી-ચકારી કરવાના કશા વિચાર જ ના આવે, આવી જ ના શકે. સંતનો સંગ, સંતનો પ્રભાવ એટલો બધો હોય કે પેલું દૂર ને દૂર જ રહે. અપરાધો ઓછા કે ના થાય. અપરાધો ઓછા થતા જાય, અને પછી ના થાય. પછી સંત સંગને પાછો ટેસ્ટ કરે. કોક દહાડો આવે તમને, "ચાલ, આપણે બે ચોરી કરવા જઈએ." "ના, હવે મારાથી ના થાય," કે, "બાપજી, તમે મને છોડોને! કે મારી પરીક્ષા ના લેશો ને!" આવું. "હા, જા, તને છોડી દીધી. તું પાસ થઈ ગયો. બસ, હવે તું તને ચોર દુનિયામાં કોઈ નહીં."

તો દરેકે આ સંસાર ચોર્યો છે. ચોરીથી પોતાના હૃદયમાં, પોતાના મનમાં સમાઈને બેસી ગયા છે. ભગવાનને ખબર પડે એ પહેલા એ સંસાર ભાવ અંદર મૂકી દીધો. તો હવે ભગવાનને ખબર પડી ગઈ કે આ તો ખઈ ગયો છે, કે સંસાર ભાવ આખેઆખો તારે! પછી સંત મોકલાવશે અને પછી આ તારા માયસીન-માયસીન વાળા બધા જે છે ને, તે બધાનો ઓકાઈને પાછો તને પાપમુક્ત કરશે, નષ્ટો મોહ કરશે અને પછી પાછો શું કરશે? માફી આપ્યા પછી પાછો જ્ઞાન આપશે કે, "જો, તું આ છું, ભાન રાખ." સંત એટલું કહે છે કે, "તું આત્મા છું, ભાન રાખ." ક્ષણમાં પરિવર્તન થાય.

પછી સંતના હૃદયનો એક ઉદગાર: સાનિધ્યમાં કેટલાય પાપ નાશ પામી જાય. ભમતું ચિત્ત હોય ને, તે પણ ગુરુગમથી એકદમ શાંત થઈ જાય. ગમે તેટલો ભમ્યા કરતી હોય, આમ અજંપો થઈ ગયો હોય, દ્વેષ આમ કંઈ પણ જાતનો હોય, ત્યાં જઈને આમ પાંચ મિનિટ બેસો, "તમ ભાષા એ બધું ટાળવું ટપ, હવે કશું કરવું નથી." બહાર નીકળે એટલે વળી પાછી માયા વળગે. પણ સંતનો જો આશ્રય લીધો હોય, નિશ્ચય કર્યો હોય, તો પછી એને કોઈ એનું નામ ના લે. કેમ? તો કે આ તો સંતના આશ્રયે છે. હવે આપણાથી એની પાસે ના જવાય, આપણાથી કશું ના થાય. સંતના સંગનો પ્રભાવ એ શિષ્યની સાથે સાથે ફર્યા કરતો હોય, એનું રક્ષણ કર્યા કરે. પાપવાળી જગ્યાએ જવા જ ના દે. પગ પાછા પડે, મન પાછું પડે, શરીર સાથ ના આપે, મન સાથ ના આપે. પેલો પાપ કરતો અટકી જાય. "પ્રભુ, મારી આ દશા થઈ કે મારે પીવું છે પણ મારાથી પીવાતું જ નથી." કે તારે?

સંતો હસ્યા કરે કે, "જો, તારે હજી એ પીવું છે? તને છોડાયો, હજીએ તારે પીવું છે?" એમ કરી કરીને તમને પાપથી સંપૂર્ણ મુક્ત બનાવી દે. ધીરે ધીરે તમને ખબર પડે એ પહેલા તમે પાપમુક્ત થઈ જ ગયા. એવો સંતનો સંગ હોય છે.

વૃત્તિઓ સમાહિત થઈ શાંત સ્વરૂપમાં સ્થિર થઈ જાય, બધી વૃત્તિઓ. આ માટે અડગ શ્રદ્ધા માંગે છે. બાપજીએ કહ્યું છે ને, "બસ આમ જ થઈ જશે કે આપણે કંઈ હવે ચિંતા નહીં કરવાની." "હવે છોકરો મારો જીવી જશે, કંઈ ચિંતા નહીં કરવાની." સંકલ્પ દૃઢતા થવાથી એ સંકલ્પની દૃઢતા ધારણામાં પરિણમે. ત્રણ મિનિટથી વધારે આમ ઊભું રહી ગયું ને, એટલે ધારણા પાકી થઈ ગઈ. ત્રણ મિનિટ ફક્ત પાક્કી ધારણા થઈ જાય, દૃઢ એકદમ. ત્રણથી બાર મિનિટે થયો, ધ્યાન થઈ ગયું. બાર જ મિનિટ! અને બાર મિનિટથી અડતાળીસ મિનિટ, તો કે સમાધિમાં ઉતરી ગયો. હવે તો બસ પતી ગયું કે એક ધારા પણ જોઈ. પણ કેવું કહે છે? "તેલધારાવત." આમ તેલની ધાર પડતી હોય એવી રીતે તમારું ચિત્ત આમ એકધારું ત્યાં ને આમ સ્થિર દેખાય. આવું અલૌકિક સાહસ એક વાર તો કરો. લૌકિક સાહસો બહુ કર્યા હતા તમે. શું એડવેન્ચર ટ્રીપ પર જાવ છો કે નથી જતા?

એક વખત અલૌકિક સાહસ કરી નાખો! આ ડિવાઇન એડવેન્ચર કરી નાખો. આપણે ડિવાઇન એડવેન્ચર ટ્રીપ કે આ સંડે આપણે એવું રાખ્યું છે. શું એમ કર્યું છે તમે? સમર્થ થશો. બધી જાતની શક્તિઓ, સામર્થ્ય બધું તમારી અંદર પ્રગટ થવા માંડશે.

પ્રાર્થનાથી આવેગો, ઉદ્વેગો, વૃત્તિઓ બધું શાંત થઈ જશે. પછી સ્વરૂપમાં રહેવાય. પણ હૃદયથી પ્રાર્થના કરવાની, ખરેખર પ્રાર્થના કરવાની કે, "પ્રભુ, તું એ બહેરો નથી, સાંભળે જ છે." તો મોટેથી બોલો, તમે મનમાં બોલો, તમને જેમ ફાવે તેમ બોલો અને જે ફાવે તેમ બોલો. પણ ભગવાન બસ એને કહી દેવાનું કે, "આમ આમ થાવ, આમ આમ થાવ." સંયમથી સુખ અને જેટલો અસંયમ એટલું દુઃખ. આ નિયમ યાદ રાખજો. અસંયમી જે હોય એ ધીમે ધીમે શું થાય? શક્તિહીન થતો જાય, ક્ષીણ થતી જાય એની શક્તિઓ અને છેવટે શું થાય? તો કે ટીબી થાય એટલે ક્ષય થઈ જાય એની શક્તિઓનો. ખતમ થઈ જાય માણસ. હવે માણસપણું તો રહ્યું નથી, શક્તિઓ બધી ક્ષીણ થઈ ગઈ એટલે રોગ અને ઘડાપો ને પછી કોરી ખાય, ના મરાય, ના સુખેથી જીવાય. બોલો, કેવી પરવશતા! એટલે કીધું કે સંયમ કરાય. ઇન્દ્રિયો પર, વૃત્તિઓ પર સંયમ કરવાનો એટલે ઇન્દ્રિયો કાબુમાં આવી જશે.

લોકો ઇન્દ્રિયોને કાબુ કરવા જાય. હવે ઇન્દ્રિયો તોફાની વાછરડા જેવી થઈ ગઈ હોય. એને વકરાવે છે કોણ? દોડાવે છે કોણ? એક વખત આખલાને કો કે ઘોંચું મારી દીધું હોય અને આખલો દોડવા જ માંડ્યો હોય. હવે એને કાબુમાં રાખવું અઘરું પડે કે ના પડે? ત્યારે કીધું કે એને ઘોંચું મારવાનું જ બંધ કરી દે. તું વૃત્તિઓ રૂપી ઘોંચા મારે છે માણસો આ ઇન્દ્રિયો રૂપી ગાયોને. એના કારણે આ બધી પછી એકદમ દોડવા માંડે. હવે દોડતી ઇન્દ્રિયો કેમ નહીં? તમારે બસમાં ગાયો રહે કોઈ દાડો? આમાં અહીં આમ એકદમ દોડવા માંડે છે રોડ ઉપર. સવારમાં ઘણીવાર એવું થાય પછી બેકાબુ બિલકુલ. આખેઆખું બધા સ્તબ્ધ બનીને જ્યાં હોય ત્યાં આમ ઊભા રહી ગયા હોય ને, ગાયો દોડે જ જાય, દોડે જ જાય. બધા પેલા રબારીઓ જોર જોરથી બુમો પાડે, હાકે રાખે, "એ હાચવજો!" કહે છે બધા. એટલે હું સાચું કહે છે?

સાચું ને? ત્યારે હતું અને તે જ આ બધાને મારી મારીને દોડાવ્યા છે અને પાછા બીજા બધાને કહે છે, "હાચવજો!" બોલો. એટલે વૃત્તિઓ આ રબારી જેવું કામ કરે બધું. શું? તો એ "હાચવજો" કહે છે. માટે ધ્યાન રાખો. જેવી વૃત્તિ બહેકવાની ચાલુ થાય ત્યાં કાબુ કેળવવાનો છે, તો ઇન્દ્રિય તમારી કાબુમાં આવી જશે. અને થોડું થોડું કરવાનું અભ્યાસથી થાય. આ બધું એકદમ ના થાય, કારણ કે આ તો પેલા...

પેલા હઠીલા હોય ને, એટલે એ તો કહે કે, "બસ, હું તો માગું એ તમારે આપવું જ પડે." કહે, "પૈણું તો કે રાજાની કુંવરીને જ પૈણું." હવે રાજાને કહેવા કોણ જાય કે આ મારો નઠારો છોકરો તો કુંવરીને પૈણવા માંગે? રાજા પાસે જવાય? લઈને ઓલો રાજ જોતો હોય જાણે આમ તલવાર લઈને. પછી તો ખબરદાર કે શું બોલે છે! એટલે બરાબર નિષ્ઠાપૂર્વક સમીપ બેસવાનો અભ્યાસ રાખો. સંતની સમીપ બેસવું. સંત ના મળે તો સતપુરુષની સમીપ બેસવું. એ ના મળે તો શાસ્ત્રની સમીપ બેસવું. શાસ્ત્ર શું કહે છે? કંઈક થોડોક એ રાખવો એનો ટીપ. તો શું થશે? વૃત્તિઓ બહેકે નહીં. મન માંદું, તન માંદું કર્યા જ કરે. જેનું મન માંદું, એને તનમાં ચાંદું પડે જ કરે. કંઈક ને કંઈક ડાઘો, "આમ થાય છે, તેમ થાય છે." શું થાય? બે-ચાર-પાંચ ફરિયાદો હોય તો ડોક્ટરે સાંભળી, પણ પછી જેટલી વાર આવે દર વખતે ફરિયાદ કરતો જ જાય અને ગોળીઓ લખાય જ જાય, લખાય જ જાય ને ખાધે જ જાય, ખાધે જ જાય.

પણ ડોક્ટરને ખબર પડી જાય કે આનું તો મન માંદું પડી ગયું. શરીરમાં તો આમ તો કંઈ રોગ તો મને લાગતો નથી. પછી એને શું કહેવું પડે કે, "ભાઈ, જો હવે આ મારું કામ નથી. ભારે રોગ તારો મનનો છે. તું મનના ડોક્ટર પાસે જા." તો મનના ડોક્ટર પેલા સાયકોલોજીસ્ટ, સાયકિયાટ્રિસ્ટ એ બધા. પણ બધાયના ડોક્ટરોના ડોક્ટર કોણ? તો કે સંત મહાત્મા. આપણે ત્યાં ગાડી એ જ હતા. આમ જોવા માત્રથી આ મજંપો જતો રહે. શીતળતા વ્યાપી જાય. આનંદ આનંદ થવા માંડે. હજી તો સંત ઊભા પણ નથી રહ્યા, ઉપદેશ પણ નથી આપ્યો, કંઈ નથી કર્યું, આશીર્વાદે હજી નથી આપ્યો. ખાલી સંતની આમ એક દ્રષ્ટિ પડી છે અને બસ આટલો ફેરફાર અંદર થવા માંડે. બધું ટાળું ટપ થવા માંડે. અહીંથી પેલો આમ ઘઘલાતો ઘઘલાતો આવ્યો હોય કે, "હું આ જેવો ત્યાં આશ્રમમાં જઉં ને એટલે પછી હું તો સંતને આમ કહીશ કે મને આમ થાય છે ને, મને આમ થાય છે ને, તેમ થાય છે." ખાલી એક દ્રષ્ટિ પડી હોય આમ કૃપાની અને પછી પેલો તો જ્યાં હોય ત્યાં ને ત્યાં ઠરી જાય.

પછી સંત પૂછે એને, પતી ગયું. પછી પૂછે કે, "શું થાય છે?" "કંઈ થતું નથી, કંઈ થતું નથી." સંતનું શરણ સાનિધ્ય આપે, પ્રસન્નતા આપે. હંમેશા ત્યાં જાવ એટલે ખુશ ખુશાલ કરી દે તમને. બધું સંસાર જ ભૂલવાડી દે. એવી બધી વાતો કરે કે એટલો ટાઈમ તો તમે ભૂલી જ જાવ. "૧૦૦ ટકા અત્યારે ભૂલેલા છો?" "યસ." "ઘર, બૈરી, છોકરા બધું ભૂલી ગયા?" "વેરી ગુડ." તો વાત કરી, સંતનું શરણ સાનિધ્ય આપે, પ્રસન્નતા આપે. તમને આમ ખીલખિલાટ કરતા હસાવે, હસાવે, હસાવે. આનંદકાર. પછી તો રોજ ઉત્સવ. શું કરવાનો ઉત્સવ? શેનો? તો કે આનંદનો. "હું આનંદ સ્વરૂપ છું, પરમાનંદ." કંઈ પણ કરો, કંઈ પણ બોલો, પણ બસ તમને આનંદ આનંદ આનંદ જ અંદરથી થયા જ કરતો હોય. એમ થાય કે આટલો બધો ક્યાંથી આવે છે? પણ આય જ જતો હોય એમ. એટલો બધો આનંદ થાય કે ના પૂછવાની વાત થાય. નિમ્નના સ્તર ઉપર વાત કરે.

"મા, બહુ મજા આવી ગઈ." "કેમ છો?" તો કે, "બહુ મોજમાં છું." પણ જો તમે આનંદની વાત કરો તો આ તો બધું સ્થૂળ. પણ જો તમે આનંદની વાત કરો, કોઈ આમ દૂરથી હલકી હલકી આમ કરીને આમ ઠંડી ફૂંક મારતો હોય ને એવું લાગે આપણને. કેવો આનંદ હોય! એટલે એવા સંતનો સંગ કેવો હોય? તો કે દુર્લભ હોય. જો જીવન છે સંતનું પણ અને તમારું. સમય તમે એમને આપ્યો છે, પણ એમણે તમને પણ તો સમય આપ્યો છે. એમના જીવનનો અમૂલ્ય એક કલાક, બે કલાક તમને આપી દીધા. એની ચોઈસ હતી, બેસી ગયા હોત અંદર સ્વરૂપની અંદર તો તમને એ નોટ અવેલેબલ થઈ ગયા હોત. પણ એવું નથી. એ આમ કરીને આમ બેઠા હોય ને બસ એને ખબર હોય કે આજે આવવાનું છે. તમે પહોંચો એ પહેલા તો એ તૈયાર થઈને બેઠા હોય અને આમ બસ આમ કરીને આમ જોવે, "આવી ગયો બેટા? સરસ, આનંદમાં છો?" બસ આ પૂછે. સંત સ્વસ્થ છો? કોઈ પડી નથી કે તમારા બૈરીને તમે શું કહીને નીકળ્યા છો, તમે ગાડીમાં આવ્યા કે તમે શું ખાધું છે કે નથી ખાધું.

એ પછી પૂછશે કે, "ભૂખ્યો છું? કંઈ ખાવું છે?" બોલ. મોટા ભાગે અત્યારે બધા ધરાયેલા જ ફરતા હોય, ડાયાબિટીસ થયેલાનામાંથી. તો એને પૂછે. આજકાલ હાલત બહુ ખરાબ છે. કેવી ખબર છે? સંતના આશ્રમની અંદર જાવ તો સાકરિયાનો પ્રસાદ હોય, પેંડાનો પ્રસાદ હોય, રેવડીનો પ્રસાદ હોય. પેલો આમ કરીને આમ આપતા હોય ને, "સંત, બાપજી મને ડાયાબિટીસ." "એમ? ડાયાબિટીસ તને થઈ ગયો?" સંત પૂછે, "આટલો ડોઢ ડાયો ક્યાંથી થઈ ગયો?" એક-બે દાણા સંત આમ કૃપા દ્રષ્ટિથી આમ કરીને આમ આપે છે સાકરીયું. "બાપજી મને ડાયાબિટીસ." એટલે સમજી જાય કે હા બરાબર. "નોટ ફિટ ફોર ટ્રાવેલ" લેબલ વાગી જાય ફટ દઈને. ધ્યાન રાખો. આપેલા રેલવેને વેગનો દોડાઈ દોડાઈ કર્યા કરે છે ને, તો તેની ઉપર એક સર્ટિફિકેટ મારતા હોય છે રેલવેવાળા. અમુક કલાકો થાય, અમુક દોડે ને પછી ચેક કરે. "ફિટ ફોર ટ્રાવેલ." અને હવે તો આ એરપોર્ટ ઉપર પણ કહે છે એવું કરવાના છે.

૬૦-૭૦ની ઉપરના ના હોય, આમ તેમ થોડા વધારે પડતા માંદા જેવા લાગતા હોય કંઈ, તો એ તો એક્સ્ટ્રા જોખમ છે ને એરલાઈન કંપનીઓને. એટલા માટે હવે કહે છે કે ધ્યાન રાખવાના છે લોકો. એવાને અલગથી તારવીને જ પાછી પૂછે કે, "ભાઈ, બધું બરાબર છે ને? તમે ટ્રાવેલ કરી શકશો? તમે આમ કરશો, તેમ કરશો?" બધું પૂછશે. એટલીસ્ટ એ ઓન રેકોર્ડ આવી જશે. પછી જાવ તમારે. વચ્ચે હવામાં હાર્ટ એટેક આવે ને ટપકી ગયા, તો કંપની બતાવી દેશે, "જો ભાઈ, અમે તો ઇન્ટરવ્યુ લીધો હતો ને એમણે કીધું હતું કે મને જવા દો. અમે જવા દીધું. હવે આ જે કર્યું એ તો એના હિસાબે ને જોખમે છે." પછી એર કંપની કહેશે કે, "ભાઈ, જો અમે છૂટા." હા, આટલો ફેર પડી જાય. માટે સંતનું શરણ જે છે ને, એ તમને પ્રસન્નતા આપે. પછી તો રોજ ઉત્સવ. બહુ અમૂલ્ય છે હો સંતનો સંગ, દર્શન. બધું બહુ દુર્લભ.

સંત શું આપે? સ્વરૂપ અનુસંધાન. સ્વરૂપ અનુસંધાન આપે છે તમને. એનાથી શું થશે? અનુભૂતિ થશે. અને બોલાવે, "યસ, બે સાકરીયા આપશે કે આ ખાઈ જા." પછી

એને કાનમાં ફૂંકશે, "બોલ શ્રી કૃષ્ણ શરણમ મમ." તો પેલો બોલશે કે, "જ્યાં આવતા એ બેસીને બોલે કરજો." પેલો ગયો ત્યાં આગળ. હવે અંદર ડૂબી ગયો તો શરૂઆતમાં તો આમ થોડું જરા ઊંચા-નીચા થવા જેવું થતું હોય, પણ સંતનો પ્રભાવ એવો અને પેલાને પાછો આમ મહીંથી એમ થાય, "સંતની સીધી દ્રષ્ટિ મારી પર જ છે." દર વખત એને એવું વ્યાપે, "કોણ આમ બેઠું કે આંખ ખોલીશ ને બાપજીને ખબર પડી જ જશે." તો ચૂપચાપ પછી કરજ રાખે. "શ્રી કૃષ્ણ શરણમ" કરતાં કરતાં શું બોલાઈ રહ્યું છે એનુંય ભાન જતું રહે. બોલાય, બોલાઈ જાય, બોલાઈ જાય. પછી ઘંટ વગાડે, થાળી વગાડે, બધું કરે. બધા આવી જાય. "ભઈ, પેલો કઈ ગયો?" કે, "એ તો બેઠો છે કે ત્યાં આગળ." સંતને ખબર પડી જાય, "ચાલ, ગયા. હવે તું પાછો આવી ગઈ. આજનો દાડાનું કામ તારું પૂરું થયું. હવે કાલે આવજો પાછો." તો ગાહા પેલો કે કે, "આવીશ હું કાલે આવીશ." તો કે, "હા, આવજે." પેલો કે, "નહીં આવું." તો, "આવજે તો ખરો." તો એમ કે, "આવજે તો ખરું." એને ના ના પાડે કે, "તું હું ના આવતો." એટલે સ્વરૂપાનું સંધાન કરાવે અને પછી એ અનુભૂતિ કરાવે.

નિત્ય સ્મરણ, પ્રાર્થના, વંદન, આ બધા જે ષટ્ સંપત્તિઓ આવે, ષટ્ સંપત્તિ સમદમ વાળી પાવર આવે અંદર. છ પ્રકારની, સાત પ્રકારની શક્તિઓ આવે, આઠ પ્રકારની સિદ્ધિઓ આવે, આ બધું એનાથી આવે. તા કે પૂછે છે, "સીધ મરોસો ભટકી રે ક્યાં અથડાવો છો? હંમેશા પ્રાર્થના કર." કેવી પ્રાર્થના કરવાની? કે, "પ્રભુ, મારાથી આવેશ, આક્રોશ અને મનના ઉદ્વેગ જાય. સ્વરૂપમાં શાંત સ્થિર થાવું. બ્રહ્મવિદ ભવતિ." હું કેવો થઉં? તો કે, "હું બ્રહ્મવિદ થઉં." જે બ્રહ્મ સ્વરૂપ આત્માને જાણતું બ્રહ્મ સ્વરૂપ જ થઈશ. આ શક્તિ છોડી દે અને શક્તિમાન બન. આ શક્તિ છોડી દે, આ શક્તિમાન બન. શરીરમાં રહેનાર હું આત્મા છું. "વાસાંસિ જીર્ણાનિ" જે જૂનું છે, એ બધું જ "વાસાંસિ જીર્ણાનિ" સમજીને તું બધું છોડી દે ત્યાંને ત્યાં. હવે નવા કપડા પહેરી લે. દરેક ક્ષણે તું પહેરી લે.

શું? જે જૂનું છે, ભૂતકાળ છે, "વાસાંસિ જીર્ણાનિ" છે, એ બધું યાદ ન કરીશ. આને આવું કહ્યું તું, પેલા એમ કર્યું તું. "વાસાંસિ જીર્ણાનિ" કરીને એને ત્યજી દે છે. નૂતન વસ્ત્ર ધારણ કરી લે તું. કયા? તો કે, "હું શુદ્ધ આત્મા છું." શરીર જે સાવ જડ છે, આત્મા શુદ્ધ ચૈતન્ય. તારો આ શરીર જે છે એ કેવું છે? સાવ જડ છે. જ્યાં સુધી અંદર આત્મા છે ત્યાં સુધી આ બધું પણ તો પણ એ જડ જ છે. એ જડ ભાગ છે અને આ શુદ્ધ ચેતન સદાય એને જાણે છે. શરીર વડે આત્માને ઓળખ, અનુભૂતિ કર. એ યોગ છે. આત્માનુભૂતિ યોગ એ તું આદર. આપણે કીધું ને હમણાં, "ડિવાઇન એડવેન્ચર કરીએ." ચલો આપણે એક દિવસ આપણે ડિવાઇન એડવેન્ચર ટ્રીપ પર નીકળ્યા. શું કરવા? તો કે, "ભગવાન ખોળી કાઢું." લોકો ટ્રેઝર હન્ટ કરે છે ને? તો આપણો ટ્રેઝર કોણ છે? બસ આપણે એની શોધમાં. રૂપની આસક્તિમાં ખોવાયો, સ્વરૂપ ભૂલીને.

હવે શું કહે? "તત્વમસિ." પછી કાળે તું અનુભવ, "અહમ બ્રહ્મસ્મિ." શું કહે છે? રૂપની આસક્તિમાં ખોવાયો, સ્વરૂપ ભૂલીને. પોતાનું સ્વરૂપ ભૂલીને, પોતાનું સ્વરૂપ ભૂલી અને બીજાનું રૂપ જોવા માંડ્યું. અરીસામાં ગયું તો પોતાનું પ્રતિબિંબ જોવા લાગ્યો. આસક્તિ, મોહ આમ આમ કર્યા જ કરે. આમ આમ કરે ત્યારે કહે છે શું? હવે શું કહે? "તત્વમસિ." હવે શું? આ જ્યારે આવું થઈ ગયું છે ત્યારે ત્યારે કહે છે કે, "તત્વમસિ, તે તું છે." પછી કાળે અનુભવ, સમય જશે એમાં. આજે તો એમને તમને બીચ વાગી દીધું. કાળે પછી તમે આનો અનુભવ કરશો કે, "અહમ બ્રહ્માસ્મિ." ની વાત ખરી હતી. "હું જ બ્રહ્મ છું." એમને ખબર હતી, પણ હું બોલું મને તો ત્યારે ખબર જ નહતી કે હું જ બ્રહ્મ છું. આ તો કેવી અજબ જેવી વાત છે! સ્વનિરીક્ષણ કરો ભાઈ. સાનિધ્યથી પોતાના જીવનને જોતા શીખી જશો.

આપણા દોષ જુઓ તો આપણું ઘર, હૃદય અને બધું સાફ થાય. કચરો દેખાયો તમને. બીજાના ઘરનો કચરો જો જો કરીશ તો તું એ પણ લઈ જાયશ. તને એમ થશે કે આમાંય કંઈક કામનું. દુરાચાર, વ્યસન, ખોટા વિચારો, વર્તન આ બધું તપાસો. આવા ઘરમાં રહો છો તમે. આવું બધું લઈને આમ સજાવટ કરીને બેઠા છો. તમારું જરા જુઓ તો ખરા કેવું છે તમારી અંદર. એનું નિરીક્ષણ કરો. એને સ્વનિરીક્ષણ કહેવાય. સંતનો સંગ સુવાસિત. સંતનો સંગ કેવો કરી દે તમને? "સુગંધિમ પુષ્ટિ પુષ્ટિવર્ધનમ." "પુષ્ટિવર્ધનમ સુગંધિમ." સંતનો સંગ જો ખરેખર દાંપત્યમાં તમે વિશ્વાસ કરો છો તો સંતમાં તો તમારો દ્રઢ વિશ્વાસ હોવો જોઈએ. દાંપત્ય જીવનમાં તમે આજીવન નિષ્ઠાની વાત કરો છો. આટલા એક થોડાક અલ્પસુખ માટે ગ્રહસ્થ જીવનના 25 વર્ષના કે 30 વર્ષના કે 40 વર્ષના અતાર ગણો બબુ તો 50 વર્ષના અનંત સુધીના તમને લઈ જવાનું.

તેની પર તો તમે નિષ્ઠા રાખો કે આનાથી તો વધારે હોવી જોઈએ કે નહીં? કમ સે કમ એટલી એ નથી. આ જીવન નિષ્ઠા. "અન્નદાતાજી ઘણી ખમ્મા, ઘણી ખમ્મા. પ્રાણદાતાજી ઘણી ખમ્મા, ઘણી ખમ્મા. જ્ઞાનદાતાજી ઘણી ખમ્મા, ઘણી ખમ્મા." આ ભાવ હોવો જોઈએ સંત પાસે જાવ ત્યારે. મન પછી કેવું થઈ જશે તમારું? તો કે, "આઠે પોર 64 ઘડી આનંદ." આઠે પોર 64 ઘડી. 24 કલાકમાં 64 ઘડીઓ હોય. ઘડિયા વાગ્યા જ કરે રાજાને ત્યાં દરબારમાં પહેલા ટાઈમમાં એવું હતું. "પુણ્ય કદી કહીએ નહીં ને પાપનો કરીએ પ્રકાશ." શું કહે છે? આ સિદ્ધાંત છે, યાદ રાખો. "પુણ્ય કદી કહીએ નહીં અને પાપ આપનો કરીએ પ્રકાશ." બધાને કહી દેવું, "મારાથી આવી ભૂલ થઈ ગઈ, મારાથી આવી ભૂલ થઈ ગઈ, મારાથી આવી ભૂલ થઈ ગઈ." બે વસ્તુ થશે. એક તો તમે સ્વીકાર કરો છો આટલા બધાની આગળ. બ્રહ્મ સ્વરૂપ છે ત્યાં આગળ. "મારાથી આવી ભૂલ થઈ ગઈ." પેલા કે, "કંઈ વાંધો નહીં બેટા, આગળ વધને ભૂલી જા." બસ તમારા માટે એટલું પૂરતું.

અને પછી તો કે તમે એને કીધું એટલે શું થશે કે એને એક અનુભવ જ્ઞાન થશે કે પેલા કાકાએ આવી ભૂલ કરી હતી, આપણે આવી ભૂલ નહીં કરવાની. કારણ કે આવી ભૂલ કરવાથી આવું થાય એવું એ કાકાએ કહ્યું તું. એને ખપ લાગશે.

તો હવે આગળ શું થયું? તમે કોઈકને પડતા બચાવી લીધો. એટલીસ્ટ એટલું ફળ તો તમને મળશે, પણ પુણ્ય કોઈ દિવસ કોઈને કહેવાય? આપણા મનને. અને સાચી વાત તો એ જ છે કે જો પુણ્ય છે ને, એ અજાણતા એકદમ થઈ જ જશે. તમને ખબર પણ નહીં પડે કે તમારાથી પુણ્ય થઈ ગયું. એ બધું પુણ્ય હોય, એટલું બધું સૂક્ષ્મ છે. પાપ જરા ગાઢું છે ને જાડું છે, બધાને ખબર પડી જાય. સૌ ધાબે ચડીને પોકારે એકદમ. અત્યારેનો એટલે ભજનમાં મૌન રહેવાનું. શું કહે છે? "અધિકારી હોય તો કહેજો, નહીં તો ધરજો ઘાટું મૌન." જે લાયક હોય, એવું તમને લાગે કે આ શ્રવણ કરશે, આ ગ્રહણ કરશે, એવાને તો એને કહેજો જ્ઞાન જે કંઈ તમારી પાસે હોય પ્રસાદ રૂપે, એને કહેજો. નહીં તો ધરજો ઘાટું મૌન, બિલકુલ કશું જ બોલવાનું નહીં. માટે ભજનમાં તો ખાસ મૌન રહેવાનું. "નિષ્ઠામાં ના ખીલે પાપોના દારિદ્રો દળી નાખ." નિષ્ઠા ના ખીલે ના, પાપોના દારિદ્રો દળી નાખ.

બધું ખતમ કરી નાખે.

આ શરીરમાં આત્મચેતના એક રહસ્ય છે. "ઈટ્સ અ સિક્રેટ." ના, "ફાઇન્ડ આઉટ સિક્રેટ." શોધવા જઈશ ને, એનો એ આનંદ છે. એ તને મળી જશે. "જીવન સ્વપ્નવત છે, એમાંથી જાગ." સ્વપ્નની જેમ જ જાગીને જા. એમ કે જાણતું કે હવે તું જાગી ગયો સ્વપ્નમાંથી. એવી રીતે અહીંયા પણ જાગી જા કે આ પણ સ્વપ્ન છે, હવે જાગી જા. વિષયો વાસનાઓમાં વૈરાગ્ય થાય ત્યારે સમજજે કે હવે તું જાગી રહ્યો. લો, આ પાછો બીજો ટેસ્ટ આપ્યો તમને. આમ વૈરાગ્ય થવા માટે બધું બરાબર છે કે શું? પણ કંઈક બરાબર નથી, કંઈક મજા નથી, કંઈક મજા નથી, ત્યારે સમજજો કે હવે વૈરાગ્ય વ્યાપ્યો. અને પાછો કલાક-બે કલાકનો નહીં હો વૈરાગ્ય. ઘણાને હા, કલાક-બે કલાકનું હોય. વળી પાછું બધું સારું થઈ જાય. બે કલાક પછી જાઓ, "કેમ છો?" તો કે, "બહુ મોજમાં." શું કે બાપુ? વાહ! એટલે બદલ વિચારની દશા.

આપણે દરિયામાં, દરિયો આપણી અંદર. વાસ્તવિકતા શું છે? આપણે દરિયામાં અને દરિયો આપણી અંદર. આ દરિયો કોણ છે? હું પોતે પરબ્રહ્મ. બ્રહ્મ હાથમાં. આપણે તો કે આ બસ સ્થિતિ આવી છે. "ચિદાકાશ આપણા દરિયામાં ખૂંપી ગયા છે અને દરિયો આપણી અંદર જ હતું." એ જ પરમાત્મા છે. શોધી કાઢ. સૃષ્ટિ આખી પરમાત્મા સ્વરૂપ છે. જોતો ખરો. ટેવ પાડ. આત્મા કેવો જાણવા માટે? "વેદાંત ગમ્યમ જ્ઞાન ચક્ષુથી જોવા માટે." સમજણથી વેદમાં શું કીધું છે આત્મા વિશે? એને સમજી લે. પતન દેખાવવા માટે, "દિવ્યં દદામિ તે ચક્ષુઃ પશ્ય મે યોગમૈશ્વરમ્." "દિવ્યમ દદામી તે ચક્ષુ." મને એવા દિવ્ય ચક્ષુ આપો કે જેના વડે શું થાય? તો કે, "પશ્યમે યોગમ ઐશ્વર્યમ." યોગનું જે ઐશ્વર્ય છે તે હું જોઈ શકું. યોગનું ઐશ્વર્ય એટલે કેવું? કીવર્ડ સર્વોચ્ચ સ્થિતિ છે. "પાયો જી મેને રામ રતન ધન પાયો." કેવી છે વસ્તુ?

અમૌલિક. મૌલિક વસ્તુ છે આ તો. "અમૌલિક વસ્તુ છે દી મેરે સદગુરુ, વસ્તુ તું અમોલિક દે મેરે સદગુરુ, દિન દિન બડત સવાયો, પાયો જી મેને રામ રતન ધન પાયો." પાછો વધ્યા કરે દિન દિન ને આનંદ તો વધતો જ જાય, વધતો જ જાય. રાજાને બેટો વધ્યાને કહેતાય વધારે જોરથી વધી જાય. બોલો, હવે આવું આપણને આપી દીધું. એવા સદગુરુને આપણે કેટલું વંદન કરવું જોઈએ? તો કે, "વારે વારે વંદન કરું છું. તમે તો મહા ઉપકાર કરી નાખ્યો કે મારી ઉપર." એટલે પછી સર્વત્ર સદાકાળ સ્વરૂપ દેખાય. પછી શું થશે? સર્વત્ર સદાકાળ સ્વરૂપ દેખાશે. બધું પોતે સ્વરૂપ જ છે. આ જે કંઈ છે તે સર્વ હું જ છું.

સ્મરણથી મંગલ થાય. શું કહે છે? સ્મરણથી મંગલ થાય. જેમ જેમ સ્મરણ ગાઢું થતું જાય એમ મંગલ પણ વધતું જ જાય, વધતું જ જાય. કાર્ય નિર્વિઘ્ન સ્વરૂપ દિવ્યતામાં સ્થિર અને શાંત થઈ જવાશે. તો માનવ જીવનનું લક્ષ્ય જે છે કે "કર પ્રાપ્ત નિજ સ્વરૂપ." શું કહે છે? "કર પ્રાપ્ત નીજ સ્વરૂપ." બસ આ જ છે માનવ જીવનનું લક્ષ્ય. એટલે જ્યારે આત્મ ચેતનાને સ્પર્શી શકીશ, ત્યાર પછી જ, ત્યાર પછી પરમ તત્વ જાણીને પરમાત્માને અનુભવીશ. પરમ તત્વ જેવું જાણી લીધું, પરમાત્માનો અનુભવ થવા માંડશે તરત. બ્રહ્મ સૃષ્ટિમાં વ્યાપક છે, આત્મા શરીરમાં વ્યાપક છે. અહીંથી શરૂઆત કર. કોઈ કહે કે યાર, આ તો અનંત છે બ્રહ્મ, હું શરૂ ક્યાંથી કરું? તો કે બસ અહીંથી કર કે તું જ્યાં છું ત્યાંથી. તું ક્યાં છું? તો કે અહીં છું. કઈ બોલે છે, "અહીં છું" એમ બોલે છે ને? બસ ત્યાંથી શરૂઆત કર કે શોધવા માટે ક્યાં છું, ક્યાં છું, ક્યાં છું?

હું ક્યાં? હું ક્યાં છું? હવે ખબર પડી ગઈ છે કે હું આત્મા છું, પણ પૂછતો ખરો યાર કે હું ક્યાં છું? તો જોડીશ ને. પહેલા શું કહેતા હતા? "હું કોણ છું" એની તપાસ કર. પણ હવે તો ખબર પડી ગઈ ભાઈ, હું આત્મા છું. પણ આત્મા ક્યાં છું? કેવો છું? જાણવું છે ને? બસ તો પછી શોધવા માંડ. કે છે ક્યાંથી? તો કે જ્યાં તું છે ત્યાંથી શરૂઆત. આત્મા શરીરમાં વ્યાપક છે. સૂક્ષ્મ દ્રષ્ટિ કર. સૂક્ષ્મ ચિંતન એ જ જ્ઞાન. "જીવનનું લક્ષ્ય લાવ્યો તો સાક્ષાત્કાર, હવે વ્યવહારમાં જ અટવાયો તો પછી ફેરો નિષ્ફળ જાણ." માયા છે, રહસ્યમય છે. તે આત્મા હું છું એવી નિષ્ઠા કેળવ. વેદાંતને જાણ એટલે શુદ્ધ બોધ થાય. વેદનો અંત આવે ક્યાં આગળ? "અહમ બ્રહ્માસ્મિ," "તત્વમ અસી," "પ્રજ્ઞાનમ બ્રહ્મ." એ ચાર વેદના ચાર મહાવાક્યો છે, ત્યાં વેદનો અંત આવી જાય છે. આ બધાનો સાર શું?

તો કે આ ઋગ્વેદનો સાર, યજુર્વેદનો આ, સામવેદનો આ, અથર્વવેદનો આ. દરેકના ચાર મહાવાક્યો કાઢ્યા છે. હવે એ મહાવાક્ય કીધા એને એટલા માટે કે આખા વેદનો સાર શું કહે છે? તો કે આવ્યો. હવે તમને એ ખબર પડી ગઈ છે. પાછા તમે ફરી ફરી વાર વેદો વાંચવા જાઓ, એક લાખ શ્લોકો વાંચો, દોઢ લાખ વાંચો. બોલો, સેન્સ બને છે કંઈ? એક વખત વાંચી લીધું, સમજી લીધું, જાણી લીધું બરાબર. પછી શું કરવાનું? તો કે "અહમ બ્રહ્માસ્મિ"માં સ્થિર થઈ જવાનું છે. એટલે તે આત્મા હું છું એવું નિષ્ઠા કેળવ. એટલે પછી શુદ્ધ બુદ્ધ થશે.

બસ, હવે મારે કોઈ દાખલાની જરૂર નથી, દ્રષ્ટાંતની પણ જરૂર નથી. મને મારા આત્માની અનુભૂતિ થઈ. મારામાં જે આત્મચેતના છે તે જ હું પોતે છું. ક્યારે આ ખબર પડે? તો કે જે શરીર ભાવની અજ્ઞાનની ભ્રાંતિઓ છે, તે દૂર થાય ત્યારે જ શુદ્ધ ભાવથી આત્માની અનુભૂતિ થાય. ત્યાં સુધી જીવ બાપડો બાપડો થઈને ફરે ને રખડી રખડીને મરે. આ ફેક્ટ છે.

યોગ માર્ગે એક નિષ્ઠા, એક નિષ્ઠા એટલે એકાગ્રતા. જે કંઈ કરવાનું છે તેમાં પૂરેપૂરી એકાગ્રતા. દાખલો આપે છે કે કેવી એકાગ્રતા? તો કે સોય પરોવે છે ને આમ કરીને, તે વખતે કેવી એકાગ્રતા હોય! દાદા દાખલો આપતા હતા, નોટો ગણતો હોય તે વખતે કેવું ધ્યાન? તમે કહ્યું કે આ સોય પકડીને આમ કરીને આમ કરે છે ને, ત્યારે કેવું ધ્યાન રાખે? બસ, એવું. આ તો આત્મચેતનાની અનુભૂતિ કરવાની છે. ખાલી આટલું જ કરવાનું છે એવું નથી. આત્મચેતનાની અનુભૂતિ એટલે તન્મય થવો જોઈએ. કેવું? તન અને મન બંને એકાગ્ર તન્મય થઈ જાય. બિલકુલ આત્મામાં તનના દોરાને આત્માની સોયમાં પરોવ. શું કહે છે? "તન રૂપી દોરાને આત્માની સોયમાં પરોવવાનું તારે. હવે તું આમ કોશિશ કરી જો કે આમ થવા માંડશે તરત. અભી અનુભવ આયેગા."

કર, મન-ચિત્ત જે છે તે સારો ખોરાક, તત્વ વિશેનું જ્ઞાન એને ખવડાવ. તો સારા વાતાવરણમાં જ વૃત્તિઓ સારી થવાની છે અને વિષયોનો વિચાર મનમાં આવવા જ નહીં દેવાનો. કોઈ વિષય જ નહીં. આત્મા સિવાય કશું બીજું છે જ નહીં. મનની અંદર, મગજની અંદર ખોલેલી વિકૃતિની દુકાન તું બંધ કરી દે. શટર ડાઉન બિલકુલ. પછી કર "નાસાગ્રે બદ્ધ દ્રષ્ટિ." પછી શું કીધું? "નાસાગ્રે બદ્ધ દ્રષ્ટિ." બસ, આ કરીને બેસી રહે. બસ, બીજું કંઈ નથી કરવાનું કે તારે. અગોચરી મુદ્રા આપણે કીધું તું ને? આને નાસાગ્રે બદ્ધ દ્રષ્ટિ એટલે શું છે? અગોચરી મુદ્રા છે. બસ, એ કરીને તું બેસી રહે. શ્વાસ એની મેળે બધો ટાઢો ટપ થશે અને બસ આમ રાખીશ ને, એની મેળેનો ટાઈમ થશે એટલે તને નાદે સંભળાશે ને, બંસી નાદે સંભળાશે ને, બધું થઈ જશે. ષટ્ચક્ર ભેદન થઈ જશે ને બધું. તારે શું કરવાનું?

તો કે બસ આમ કરીને બેસવાનું, સ્થિર થઈ, શાંત થઈ જા. બસ, બેસી રહે.

"અન્ન એવું મન" કીધું છે. માટે અન્ન શુદ્ધ હોય એટલું તમે જુઓ. હવે તમે રોજ "હું બ્રહ્મ છું, બ્રહ્મ છું" નો જ આહાર કર્યા કરતા હો, તો તમારું મન કેવું થઈ જશે? બ્રહ્મ કેવો છે? નિર્વિકાર. હવે તમારું મન કેવું થઈ જાય? નિર્વિકાર. કામ થઈ ગયું. કેટલી ગોળીઓ રોજ દવાઓ ખા ખા કરો છો! હવે પછી અન્ન બગડે, પછી મન બગડે. ગોળીઓ ખાઈ ખાઈને ન્યુરોકેમિકલ છે બધું પોઈઝન. તમે આ ખાવ, પછી શરીર માંદુ પડે એટલે પછી ચક્ર ચાલ્યા કરે. આનું આ જ. કે આમ જ બહાર આવવું છે? તો કે બ્રહ્મનો કંઈક ચિંતન કર, થોડું વિચાર કર.

"ગુરુગમ વિના આવે નહીં કોટિ કરો ઉપાય, શરણાગતિથી વૃત્તિ બદલાય, પાપનાશ પામે નષ્ટ પાય." શું થાય? ગુરુગમ એટલે ગુરુ તમને ગમ પાડે ત્યારે તમને ગમ પડે. કોટિ કરો ઉપાય. બધા બહુ ફરજ આંખો બંધ કરીને આમ બેસી રહે ને તેમ બેસી રહે ને, કંઈ જાતનું કરે. બોલો, તો કોઈને આત્મા તો જડતો જ નથી. તમે પૂછો કોઈને ગમે તે બહાર જઈને, "તે આત્મા જોયો?" તો કે, "ના, મેં નથી જોયો." "તે જોયો ભાઈ?" તો કે, "ના, નથી જોયો." અને આ તો કે, "બસ, આ આ રહ્યો." આટલો નજીક છે. આપણે કીધું તું ને કે સૌથી નજીકમાં નજીક છે આત્મા. તો "નમો નિર્દેષટાય નમઃ." તો ગુરુગમ વગર એની ખબર પડતી નથી. હવે જો તમને ગમ પડી હોય તો સમજવાનું કે તમારી પર કંઈક કૃપા થઈ.

શરણાગતિથી શું થયું? તો કે વૃત્તિ બદલાય તમારી. પાપ નાશ પામે, નષ્ટ પાપ. પ્રેરણા આપે, સંયમ આપે, શક્તિ આપે અને સંયમનું તાપણું તાપે તો પાપની ટાળ જાય. શું કીધું? "સંયમરૂપી તાપણું તાપીશ તો પાપની ટાળ જશે." દરેક માણસ મનનો એટલો બધો કાચોપોચો હોય છે. તું પણ સાહસો કર. કયું સાહસ કરવાનું કીધું? ડિવાઇન એડવેન્ચર. "હું બ્રહ્મ છું. બસ, હું સાબિત કરીને જંપીશ. એક દિવસ હું પણ સફળ થઈશ." દ્રઢ સંકલ્પ. આત્મા જાણવા યોગ્ય છે, ચિંતન યોગ્ય છે એટલે સાનિધ્યમાં પ્રસન્ન મનથી આત્માનુભૂતિ થશે. સોગ્ય એવું રોતડું મોઢું કરીને તમે બેઠા હોય, એવું "બ્રહ્મ છું" કરતા કંઈ મેળ નહીં પડે. રોજ એ જ કરે છે બધાય. "હજી મારે પાઠ કરવાનું બાકી છે." "પછી મારે પ્રાણાયામ કરવાના છે." "બળ્યું, આજ તો થતું જ નથી." "આ કેડે તો આજે તો બરાબરની કડાકા બોલાવે છે." "એટલે આ બેસાતું જ નથી." "કેમનો પ્રાણાયામ કરીશ, બોલો?" આ પહેલાથી જ આવી દશામાં એ બેઠા હોય.

હવે આમને આપણે લઈ જઈએ ડિવાઇન એડવેન્ચર ટ્રીપ. "ચાલ કે આપણે ક્યાં ફ્લાઈટ છે કે બહુ સારી એક જગ્યાએ." અરે યાર, આત્મા એ જ બ્રહ્મ છે. એ જે છે એ જ પરમાત્મા છે. આત્મચેતના જ પરમાત્મા છે અને તે તું પોતે જ છું. આ તારે જાણવાનું. આ તને લક્ષ આપી દીધું. હવે તું શોધી કાઢ. તારામાં એ શક્તિ છે જ્યાંથી તું આવ્યો છું.

પછી આગળ કહે છે, "પરમાત્મા આપણા પોતાનામાં જ છે. બીજે બધે શોધ્યા કરે છે." બરાબર, પણ શરૂઆત અહીંથી કર ને ભાઈ. તને મળી જ જશે. એટલે કહે છે, "અપરોક્ષાનુભૂતિ." વેદનો અર્થ જ છે જાણવું. "વૈદ્યમ્" એટલે કે જે જાણવાનો વિષય છે તે. શું જાણવું? પરમ તત્વ. "સ આત્માનમ્ તસ્ય યો વેદ." અને હું જુદા છે જ નહીં, એનો બોધ થાય. બસ, કામ પૂરું થઈ ગયું. તાદાત્મ્ય એને કહેવાય છે. "તદ્ આત્મ ય." તાદાત્મ્ય. "તદ્ આત્મ ય" એટલે તાદાત્મ્ય. તે આત્મા છે, તેમાં લીન થઈ જા. આત્માને જાણો. પોતાના સ્વરૂપને સમજો. પહેલા તમારી જાતને સમજો. શરૂઆત ત્યાંથી કરો. માત્ર શરીર નહીં, તમારા સ્વભાવને પણ જાણો, સમજો. અંદર શું ભાવ ચાલી રહ્યો છે? આ મારો ભાવ છે કે મારો નથી?

શું કહે છે? "અનંતા જ્ઞેયોને જાણવામાં પરિણમેલી અનંતી અવસ્થાઓમાં હું સંપૂર્ણ શુદ્ધ છું. સર્વાંગ મન, વચન, કાયના તમામ લેપાયમાન ભાવોથી હું સર્વથા વિમુક્ત એવો શુદ્ધ આત્મા છું." બસ, આ પકડાઈ ગયું. અરે યાર, કામ થઈ ગયું!

તમારું તો બધાનું "વેરી ગુડ"! તો હવે ત્યાં જ રહેજો. તમારા સ્વભાવને સમજો. હવે પછી જે જે વિચારો આવે છે, તેને તમે વાંચો અને પછી જવા દો. "નકામો નકામો આત્મા છું, કામનો કંઈક તો કરવું પડશે ને?" તમારે શોર્ટિંગ કરવાનું, આમ બેઠા બેઠા અને એક એક વિચારને ઇન્ડિવિડ્યુઅલી જોવાનું. બસ, બહુ જોરદાર કામ થશે, પણ આ શરૂઆતના તબક્કે તમારે આ બધું જરા કરવું પડશે. કામનું-નકામું એમ તો કંઈક ખબર તો પડવી જોઈએ ને, ભાઈ? એટલે, એવી રીતે તો સ્થૂળ ભાવમાંથી પછી ધીમે ધીમે સૂક્ષ્મ ભાવ તરફ જાઓ.

મારે આત્મતત્વ જ ઓળખવું છે. પછી તું તારો દીવો થા, તું તારો જ દીવો થા! કે, "તો પહેલા જે કાંઈ દેખાય છે, એના માટે દ્રષ્ટિ મળે." પછી દ્રષ્ટિ મળતા મળતા આત્મપ્રકાશ, જે આત્મજ્યોતિ છે, ત્યાં સુધી પહોંચી જાય. એટલે કહે છે: "અપ્યદીપોભવ." સ્થૂળતમથી સૂક્ષ્મ, સૂક્ષ્મથી સૂક્ષ્મતર અને સૂક્ષ્મતરથી સૂક્ષ્મતમ. આ બધું એક જ છે. મન એ આત્માની જ શક્તિ છે. મન શું છે? આત્માની જ શક્તિ છે. આત્માની શક્તિ જ્યારે ભૌતિકતાને વિચારે ત્યારે તેનું નામ મન પડે. પણ મનની શક્તિ મનમાં ભળી જાય અને પછી સ્વરૂપનું સ્વ-સ્વરૂપનું ચિંતન કરવા માંડે, તો એ આત્મા થઈ ગયો.

જો આત્માનો અનુભવ કરવો છે, તો જેટલા ઊંડા ઉતરશો, એટલી અનુભૂતિ થશે. પણ મનને મનની અંદર સમાવો. મન છે, સ્વીકાર કરો છો ને? હવે આત્મા છે, સ્વીકાર તો કર! જો આત્મા જ નથી, તો પછી મન ક્યાંથી? દૂધમાં ઘી છે, દેખાય છે પણ છે, સ્વીકાર કર! હ! એનું દહીં કરી નાખ, એની છાસ બનાવ. વલોવીને માખણ જુદું તારવ. એ માખણને સંયમનો તાપ આપ, તને ઘી મળી જશે. ઇન્દ્રિયોને તપાવ બરાબરની, શું સંયમથી? પછી એમાંથી બધો કચરો પહેલા નીકળી જશે. સમુદ્ર મંથન કર્યું, તો સૌથી પહેલા ઝેર નીકળી ગયું બધું. છેલ્લે અમૃતની પ્રાપ્તિ થઈ હતી. ધનવંતરી સાહેબ આવ્યા કળશ લઈને બહાર. પછી તો રાક્ષસો તૂટી પડ્યા દોડાદોડ કે, "બસ, આ તો હવે હું જ પી જાઉં ને હું જ પી જાઉં!" પછી મોહિની રૂપે આવ્યા ભગવાન કે, "ભારો કે તમ!" એમને ખબર પડી ગઈ, "આ રાક્ષસો જો આ અમૃત પી જશે, તો તો બધા અમર થઈ જશે!" કે મતલબ, "આ ક્રોધ, માન, માયા, લોભ બધા જો એ પી જાય, આ આવું અમૃત, તો આઈ જ બને ને!" એ જ હતા બધા.

કોઈ અમૃત મંથન નહોતું થયું અને એ રોજે રોજ થાય તારી અંદર. સમજણ પડે છે કંઈ?

આ પૂંછડીથી ઉપર સુધીને આમ ઘરડ ઘરડ ચાલે છે બરાબરનું વલોણું. આ એક આમ, હ, ચાલ્યા જ કરતું તારું. અને એમાં "ગુડ, બેડ એન્ડ અગલી" બધાય કામે લાગેલા જ છે તારી અંદર. જે કંઈ રહેલા એ વલોણું છે, તે ચાલે છે. હવે પહેલું ઝેર નીકળશે, પછી તો કે અમૃત પણ આવશે. લક્ષ્મી પણ આવે જ છે. છેલ્લે પેલો ઉચ્ચૈઃશ્રવા નામનો ઘોડો એ આવે છે. બધું આવે બહાર. કૌસ્તુભ મણિ એ આવે છે. બોલો, કૌસ્તુભ મણિ! આ સમુદ્ર મંથનની વાત સમજો તો ખરા! આ જ કૌસ્તુભ મણિ છે આત્મા તમારો. અને આત્માની પ્રાપ્તિ થયા પછી અમૃત્વત્વ તો પ્રાપ્ત થઈ જ જાય છે. એને અલગથી જુદું કશું બીજું કશું કરવાનું રહેતું નથી. એટલે ખાલી મગજનું દહીં કર્યા કરે.

અશાંતિનું કારણ જ અહંકાર છે. "હું, હું" તો તું કર્યા કરે. ખોટી જગ્યાએ "હું હું" કરે, સાચી જગ્યાએ "હું" બોલ. અહંકાર નષ્ટ થઈ જશે અને આત્મા જડી જશે. સાચી જગ્યાએ બોલ્યો, અહંકાર નષ્ટ થઈ જશે. જો બે-ચાર વાર બોલી જોઈશ, તો બધું ખાલી થઈ ગયું હશે, આત્મા જડી જશે. અહંકાર પાપડ જેવો છે, સહેજે ભાગી જશે કે શું? આમેય તે વ્યવહારમાં કેટલી જગ્યાએ તારો પાપડ ભાંગ્યા જ કરે છે ને? તું શેકે છે ને ભાંગે છે, વ્યવહારમાં તું એ જ કરે છે ને? કે સંયમથી વધે તેજ, તેજસ્વી બની જઈશ. તો ઇન્દ્રિયો પર તું સંયમ કર. વૃત્તિઓ પર સંયમ કરીશ, એટલે ઇન્દ્રિયો પર સંયમ આવશે. જો, આ જ રસ્તો છે. અને એ સંયમ શક્તિ જ્યારે કેળવાશે, ત્યારે તે તને આત્મા ભણી લઈ જશે અને પછી તને આત્મા જડી જશે. એ તારો કૌસ્તુભ મણિ છે, એને તું ધારણ કર. તો નારાયણ તું જ છે!

આકાશનો છેડો શોધવા માટે આ બીજી ટેકનિક. એક વખત આકાશનો બંધ કે ઉઘાડી આંખે છેલ્લામાં છેલ્લો છેડો શોધી કાઢ કે તારો અહંકાર ઓગળી જશે. સૃષ્ટિ આટલી વિશાળ, તેમાં તારા "હું"નું શું? સૃષ્ટિ આટલી વિશાળ, એમાં તારા "હું"નું શું? બેસીને તપાસ તો કર કોઈક દાડો તો! ખાલી ખાલી શું કર્યા કરે છે આખો દા'ડો? જ્ઞાન તો રાયનો દાણો. જ્ઞાન શું છે? રાયનો દાણો. રાયનો જમજમાટ કેવો હોય? આખા રાઈમાં વ્યાપક હોય. અને એક જ તમે આમ રાયનો દાણો ખાધો હોય, તો એનો પ્રભાવ આખા શરીરની અંદર પડી જાય. પરમ તત્વ કેટલું વ્યાપક છે? કેટલું વ્યાપક છે પરમ તત્વ? લેટ અસ ફાઇન્ડ આઉટ, શોધવા તો! એટલે એમ શોધીશ ને, એવા તત્વ દર્શન કરવા જવાથી તારા આત્માની અનુભૂતિ તને થઈ જશે. જય સચ્ચિદાનંદ.