ઉપનિષદ સિરીઝ · વિડિયો ૯૯

એમાં શ્રવણ કરતાં કરતાં આપણે આજે ઉપનિષદ છે, તમારું એ શ્રવણ કરતાં કરતાં આવી રીતે ભાવના કરી શકાય. ભાવના કરી શકાય, યસ, આ રીતના કરી શકાય. આમ હાથ રાખીને આપણે આમ બેસવાનું અને બસ આ ઉપનિષદ આપણે અંદર આખું એક્ટિવ આપણે કરી રહ્યા છીએ. કારણ કે સોફ્ટવેર છે, તમને મળી ગયું, બરાબર છે? રેકોર્ડેડ સોફ્ટવેર છે. હવે એને બસ તમારે ઇન્સ્ટોલ થઈ રહ્યો, ભાવના કરવાની, ઇન્સ્ટોલ કરીને રન કરવાનું.

હવે આ અક્ષ ઉપનિષદ છે, એ કૃષ્ણ યજુર્વેદ સાથે સંબંધિત છે. એમાં મહર્ષિ સાંકૃતિ અને આદિત્યની વચ્ચેના પ્રશ્નોત્તરના માધ્યમથી ચાક્ષુસ્મતિ વિદ્યા અને યોગવિદ્યા પર ચર્ચા કરવામાં આવી. ચાક્ષુસ્મતિ વિદ્યા હવે આપણે શીખવા જઈ રહ્યા છીએ અને યોગવિદ્યા. એમાં બે ખંડો વિભાજિત થયેલા છે. પ્રથમ ખંડની અંદર ચાક્ષુસ્મતિ વિદ્યાનું વિવેચન છે. બીજા ખંડમાં બ્રહ્મવિદ્યાનું સ્વરૂપ વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે. બ્રહ્મવિદ્યા કોઈ કોઈને આપતું નથી, કહેતું નથી. આજે તમે સદભાગી થયા છો કે આ બ્રહ્મવિદ્યા શ્રવણ કરીને એને પ્રાપ્ત કરવાના છો. તદુપરાંત, બ્રહ્મવિદ્યાની પ્રાપ્તિ માટે યોગની વિવિધ ભૂમિકાઓનું ક્રમશઃ વિવેચન કરવામાં આવ્યું છે. યોગની કુલ સાત જે ભૂમિકાઓ છે, જેમના માધ્યમથી સાધક યોગવિદ્યાના ક્ષેત્રમાં ક્રમિક ઉન્નતિ કરીને આગળ વધે છે. સાતમી ભૂમિકામાં પહોંચતા તે બ્રહ્મ સાક્ષાત્કારની સ્થિતિમાં પહોંચી જાય છે.

અંતે ઓમકાર બ્રહ્મ વિષયક વિવેચન આપ્યું છે. આવી રીતે એને જાણી, સમજી, એની વિધિપૂર્વક સાધના કરીને વ્યક્તિ બ્રહ્મપદને પ્રાપ્ત કરી લે છે. પોતે પરમ આનંદમય, પ્રજ્ઞાનઘન આનંદની સ્થિતિને પ્રાપ્ત કરીને "હું બ્રહ્મ છું, હું બ્રહ્મ છું, હું બ્રહ્મ છું" બોલતો નથી, અનુભવે છે. અને એ અનુભવ એટલો બધો અદભુત અને આહ્લાદક છે કે બસ એ જીવનમુક્ત બની જાય.

તો આપણે શરૂ કરીએ:

"ૐ સહ નાવવતુ, સહ નૌ ભુનક્તુ, સહ વીર્યં કરવાવહૈ, તેજસ્વિનાવધીતમસ્તુ, મા વિદ્વિષાવહૈ ૐમ શાંતિ શાંતિહી" ઉચ્ચરિત શબ્દોનો અનુભવ ન કરો તો એ શક્તિ વહી જાય. તો એનો અનુભવ કરો તો એ સ્ટોર થાય. હે પરમાત્મા, આપ અમારા બંને ગુરુ-શિષ્યની સાથે રક્ષા કરો. અમારા બંનેનું સાથે પાલન કરો. અમે બંને સાથે સાથે શક્તિ પ્રાપ્ત કરીએ. અમે બંને ભણેલી વિદ્યા તેજસ્વી પ્રખર થાઓ. અમે બંને એકબીજા પ્રત્યે ક્યારેય ઈર્ષા ન કરીએ. હે શક્તિ સંપન્ન, અમારા ત્રિવિધ આદિભૌતિક, આદિદૈવિક અને આધ્યાત્મિક તાપોનું શમન થાઓ. અક્ષય શાંતિની પ્રાપ્તિ થાઓ. અક્ષય શાંતિ અદભુત!

એક સમયે ભગવાન સાંકૃતિ આદિત્ય લોકમાં ગયા. આદિત્ય લોકમાં જવાનું એટલે કેવું કે અહીં આમ કરીને આમ બેઠા હોય અને પછી સૂર્ય ભગવાન આદિત્યનું આવાહન કરે અને પછી બસ આમ સંકેત મોકલાવે કે પ્રભુ પહોંચું છું અને ત્યાં પહોંચી જાય, સીધું ટેલિપોર્ટેશન થઈ જાય. તો એવી રીતે ત્યાં પહોંચી ગયા. ત્યાં પહોંચીને એમણે ભગવાન સૂર્યને નમસ્કાર કરી અને ચાક્ષુસ્મતિ વિદ્યા દ્વારા તેમની અર્ચના કરી. "નેત્રેન્દ્રિયના પ્રકાશક ભગવાન સૂર્યને નમસ્કાર છે. આકાશમાં વિચરણશીલ સૂર્યદેવને નમસ્કાર છે. હજારો કિરણોની વિશાળ સેના રાખનારા મહાસેનને નમસ્કાર છે. તમોગુણરૂપ ભગવાન સૂર્યને પ્રણામ છે. રજોગુણ રૂપ ભગવાન સૂર્યને પ્રણામ છે. સત્વગુણ રૂપ સૂર્યનારાયણને પ્રણામ છે. નમસ્કાર છે. હજારો કિરણોની વિશાળ સેના રાખનારા મહાસેનને નમસ્કાર છે. તમોગુણરૂપ ભગવાન સૂર્યને નમસ્કાર છે.

હે સૂર્યદેવ, અમને અસતથી સત પથ પર લઈ જાવ. અમને અંધકારમાંથી પ્રકાશ તરફ લઈ જાવ. અમને મૃત્યુથી અમૃત્વ તરફ લઈ જાવ. હે ભગવાન ભાસ્કર, પવિત્ર રૂપ અને પ્રતિરૂપ આ પ્રતિબિંબને પ્રગટ કરનારા છો. અખિલ વિશ્વના રૂપોને ધારણ કરનારા, કિરણ સમૂહોથી સુશોભિત, જાતવેદા એટલે કે સર્વજ્ઞાતા, સોના જેવા પ્રકાશમાન, જ્યોતિ સ્વરૂપ તથા તાપયુક્ત ભગવાન ભાસ્કરનું અમે સ્મરણ કરી રહ્યા છીએ. હે હજારો રશ્મિ સમૂહ વાળા, સેંકડો રૂપોમાં વિદ્યમાન સૂર્યદેવ, બધા પ્રાણીઓની સામે આપ પ્રગટ થઈ રહ્યા. અમારા નેત્રોના પ્રકાશરૂપ અદિતિ પુત્ર ભગવાન સૂર્યને પ્રણામ છે. દિવસના વાહક, વિશ્વના વહન કરતા સૂર્યદેવને માટે અમારું સર્વસ્વ સમર્પિત છે."

આ ચાક્ષુસ્મતિ વિદ્યાથી અર્ચના કરાતા ભગવાન સૂર્યદેવ ઘણા ખુશ થઈ ગયા અને કહેવા લાગ્યા કે "જે બ્રાહ્મણ આ ચાક્ષુસ્મતિ વિદ્યાનો પાઠ પ્રતિદિન કરે તેને નેત્રનો કોઈ રોગ થતો નથી તથા તેના વંશમાં કોઈ અંધાપો પામતું નથી. આઠ બ્રાહ્મણોને આ વિદ્યાનું જ્ઞાન કરાવવાથી આ વિદ્યાની સિદ્ધિ થઈ જાય છે. આવો જ્ઞાતા મહાનતાને પ્રાપ્ત કરે છે." તો સૂર્યદેવને પ્રતિરૂપ અને વિશ્વરૂપ કહેવામાં આવ્યા છે. વિજ્ઞાન અનુસાર આપણે જે કાંઈ જોઈએ છીએ તેનું રૂપ તેના દ્વારા થતા પ્રકાશના પરાવર્તનથી આપણે એને જોવા શક્તિમાન બનીએ છીએ. તેથી જ તેને પ્રતિરૂપ કહેવામાં આવ્યા છે. દિવસે સૂર્યના પ્રકાશમાં આપણે જે રૂપ જોઈએ છીએ તે બધા પ્રકાશના અંતરે સૂર્યના પ્રકાશના જ વિવિધ રૂપો છે. આ બધું જે કાંઈ આપણને દેખાય છે તે બધું એ સૂર્યનારાયણના જ વિવિધ રૂપોનું પ્રતિરૂપ આપણે જોઈ રહ્યા છીએ.

છે ને કેટલી ઉત્કૃષ્ટ ભાવના! અને એવી રીતે આ બધા જે વિવિધ રૂપો છે એના કારણે સૂર્યને આપણે વિશ્વરૂપ કહીએ. આપણે સૂર્ય ત્યાં છે એમ જાણીએ છીએ પણ ખરેખર સૂર્ય અહીં પણ છે. જ્યાં જ્યાં આપણે જોઈ શકીએ છીએ, જે કંઈ જોઈએ છીએ તે બધું શું છે? સૂર્યનારાયણ. પહેલા આમ ડોકું ઊંચું કરીને સૂર્યનારાયણને જોવા, પૂર્વ દિશામાં જ જોવા. બોલો, હવે જે ભાવનાથી પહોંચે એને કોણ પહોંચે? હવે જેને આ બાબતનો ખ્યાલ જ ના હોય એ બિચારો શું કર્યા કરે? તો કે પૂર્વ દિશામાં જાય, ત્યાં આગળ આમ સૂર્ય ઉગે એની રાહ જોયા કરે ને આ બધું કર્યા કરે. તમે અડધી રાત્રે સૂર્યનારાયણની પૂજા કરી લો, થઈ જાય. અને પાછા આ ચાક્ષુસ્મતિ.

વિદ્યાથી, જ્યારે તમે સૂર્યનારાયણને આવી રીતના કરો, એટલે એ પ્રસન્ન થાય. અને એ થવાથી તમને તો ઠેક, પણ કુળમાં પણ કોઈને અંધાપો ના આપે. આટલી અદભુત છે. પણ "શ્રદ્ધાવાન લભતે જ્ઞાનમ." અને શ્રદ્ધા હશે તે પ્રમાણે. જો પહેલેથી જ અશ્રદ્ધા હોય, તો કંઈ આપણને ફળ મળતું નથી.

વિજ્ઞાનની અંદર કોઈ પ્રયોગને પણ સિદ્ધ કરવાનો હોય, તો પહેલા ઉપર હેતુ લખવામાં આવે છે: "ધ પરપસ ઓફ ધીસ એક્સપેરિમેન્ટ ઇધસ ટુ એસ્ટાબલિશ ઓર ટુ નો સમથિંગ" કે આ બાબત આમ છે એવું જાણવા માટે કહેવામાં આવે. રિલેક્સ.