યથાર્થ ગીતા સાર — ૧૫

હા, ના, ના. આ છે ભાવનો અને દ્રવ્યના જાળા ખંખેરી જાન જો. અબુધ અધ્યાસે, એટલે બુદ્ધિનો અધ્યાસ જ રહેતો નથી. એમને કોઈ બ્રહ્મા એવું કહેતો નથી કે હું બુદ્ધિશાળી છું. એટલે જેટલાએ બુદ્ધિશાળી હોવાનો દાવો કર્યો, એ બધાને બ્રહ્માજીએ અહી મોકલી આપ્યા છે કે, "જાઓ, અહિયા મનુષ્ય બનો તમે હવે." કેમ? તો કે તમારી બુદ્ધિ છે ને, તમે બુદ્ધિશાળી છો ને, જાઓ માણસ બનો કે તપો મારી આલ્યો! પણ જો તમારે મહાપુરુષ બનવું હોય તો તમારે અબુદ્ધ બનવું પડશે—અબોધ નહીં, અબુધ! બેમાં ફરક છે. અબોધ એટલે કેવો છે? કે જેને આપણે બોધી ના શકાય એવો, આ બોધ નથી. આ તો કેવો છે? મહાપુરુષ અબુધ છે. બોધ તો એને થઈ ચૂક્યો છે ભાઈ, એટલે તો એ અબુધ થઈ ગયો. હં, આનું પરિણામ એટલા માટે એટલે કે જે ત્રણ વસ્તુ કાઢી નાખજે: ભાવ, નવ અને દ્રવ્ય. દ્રવ્ય લાલસા ના હોય એટલે મોહનીય કર્મો ગયા તારા, રાગ-દ્વેષ ગયા, બધું ગયું.

ભાવ અને અભાવ ગયો એટલે રાગ-દ્વેષ જતા રહ્યા અને નો કર્મ—એટલે 'હું મારું, હું મારું' જે આખું બધું ચાલ્યા કરતું હોય, એનાથી જે ગૂચવાડો પેદા કરે છે તું, તે ત્રણ એને જાળને તું ખંખેરી નાખે એમ કહે છે અને પછી અબુધ બની જા, અબોધ નહીં, અબુધ—બુદ્ધિ વગરનો. નહીં, બુદ્ધિ ચલાવવાની જરૂર જ નથી પડતી. એવું બુદ્ધિ નથી એની, નથી એવું નથી, એને બુદ્ધિ તો છે પણ એની બુદ્ધિ કેવી થઈ ગઈ છે? શુદ્ધ થઈ ગઈ છે અને પછી શાંત, સ્થિર થઈ ગઈ છે. સમજો હજી આખી વાત. કેવો એવો માણસ છે, એવો એ મહાત્મા બન્યો છે હવે. એટલા માટે એમના દ્વારા યજ્ઞની રચના થઈ છે. યજ્ઞની રચના એટલે કલ્યાણકારી કંઈ પણ જે શરૂઆત કરી આપે છે તે, એટલે એના દ્વારા યજ્ઞની રચના થાય છે. દાખલા તરીકે, અહીંયા આગળે આપણે જે ઉપદેશ અપાય છે, એના દ્વારા શું થયું? કે યજ્ઞની તમારી અંદર રચના થઈ રહી છે, અંદર અંદર.

એ જેવો બોધ અંદર થશે એટલે પછી તમે બેસો સવારમાં કાંઈ પણ સંકલ્પ કરીને કે, "બસ, હું 15 મિનિટ માટે હવે આ કરવા બેસું છું." અને એનું લક્ષ્ય, ઉદ્દેશ શું છે? તો કે મુક્તિ, પરમ તત્વની પ્રાપ્તિ, પરબ્રહ્મ બનવાનું—આ જે બી હોય અને પછી તમે શરૂ કરો છો. 10 મિનિટ? અરે બહુ કહેવાય! તમે 10 મિનિટ કર્યું? આતો મજાક નથી કરતો. જો વ્યવસ્થિત સભાનતા પૂર્વક કર્યું હશે તો એ 10 મિનિટ બી તમને એવું જોરદાર પરિણામ આપી દેશે, ત્યાંને ત્યાં થવું જોઈએ. પણ 'કરો એટલે થશે' એમ કીધું છે. અભ્યાસ અર્જોને અભ્યાસ, આજે બરાબર નથી થયું એમ લાગતું તો... પછી આજ નિરાશ થઈને બેસતા નહીં, ફરી કરવા બેસો, ફરી ફરી કરવા બેસો. અભ્યાસ કરવાથી તમારી પ્રગતિ થશે અને એના પરિપક્વ કાળે—કારણ કે જે કરો છો તે યોગ છે—અને એના પરિપક્વ કાળે તમને પરમાત્માની પ્રાપ્તિ થઈ જશે.

જે ક્ષણે તમારો દેહાધ્યાસ ગયો, મનાધ્યાસ ગયો, અધ્યાસ ગયો, તમે અબુધ બની ગયા, પરબ્રહ્મ સાથે એકાકાર પૂરું થઈ ગયું. હવે સંસારમાં કશું જાણવાનું રહેતું નથી, એનું કારણ કે તમે સંસારથી બહુ દૂર, લાખો માઈલ દૂર જતા રહ્યા. તમારો હવે કાઈ લેવા-દેવા જ ના રહ્યું. યાદ આવે છે છેલ્લો જન્મ તમે કઈ પૃથ્વી ઉપર લીધો તો? કેમ, રાખોને થોડો મોહ એનોય! ત્યાં જોવા મળશે, મોહ હશે તો જવાશે નહિતર નહી. ત્યારે એ તો છોડી નહી આવીને બેસી ગયા, કેમ? તો કે અહી વાડીલાલનો, હેવમોરનો બધા આઈસ્ક્રીમ મળે છે એમ. હેવમોર, હેવમોર! એટલે મહાપુરુષો દ્વારા પરમાત્મા વ્યક્ત થાય છે, જે અવ્યક્ત હોય છે પરમાત્મા. એમની બુદ્ધિ પણ બ્રહ્મા નથી પરંતુ લોકોને ઉપદેશ આપવા, કલ્યાણની શરૂઆત કરવા માટે બ્રહ્મા કહેવાય છે. સ્વયંમાં તેઓ બ્રહ્મા નથી કારણ કે તેમની પાસે તો પછી બુદ્ધિ રહેતી જ નથી, મતિ જેને કહેવાય ને સંસારગામીની, એ કશું હોતું જ નથી.

પરંતુ અગાઉના સાધના કાળમાં બુદ્ધિ જ બ્રહ્મા છે, સત્વશીલ જ્યારે બુદ્ધિ હોય છે એમની સાધનાકાળમાં. હજી પૂરી નથી થઈ ત્યાં સુધી એ બ્રહ્મ જ છે, એની બુદ્ધિ છે. "અહંકાર શિવ, બુદ્ધિ અજા, મન શશિ, ચિત્ત મહત્ છે." તો શું સાધારણ મનુષ્યની બુદ્ધિ બ્રહ્મ નથી? તો કહે છે કે બુદ્ધિ જ્યારે ઈષ્ટમાં પ્રવેશ કરવા માંડે ત્યારથી બ્રહ્માની રચના થવા માંડે છે. ચાર સોપાન: બ્રહ્મવિદ્, બ્રહ્મવિદ્વર, બ્રહ્મવિદ્વરીયાન્, બ્રહ્મવિદ્વરિષ્ઠ. આ ચાર સોપાન છે કે છે બુદ્ધિના. છેલ્લે પછી તમે અબુધ થઈ જશો અને તમને ઓલરેડી બોધ થઈ ચૂકેલો હશે. ત્યારે અહીં બ્રહ્મવિત એ બુદ્ધિ જે છે તે બ્રહ્મવિદ્યાથી જોડાય છે, પહેલી વખત બ્રહ્મવિદ્યા સાથે શરૂઆત થાય છે. બ્રહ્મવિદ્વર એ છે કે... જેને બ્રહ્મવિદ્યામાં શ્રેષ્ઠતા થવા માંડી છે; એકે શરૂઆત કરી છે, બીજો શ્રેષ્ઠ બન્યો છે, બરાબર?

બ્રહ્મવિદવરયાન એ બુદ્ધિ છે કે જેનાથી બ્રહ્મવિદ્યામાં નિપુણતા જ નહીં પરંતુ એનો સંચાલક, નિયંત્રક બની જાય છે અને ફાઇનલી, બ્રહ્મવિદ્વરષ્ટ એ બુદ્ધિનો છેક અંતિમ છેડો છે કે જેનાથી ઈષ્ટ પ્રવાહિત છે. અહીં સુધી જ બુદ્ધિનું અસ્તિત્વ છે. હવે કારણ પ્રવાહિત થઈ જનાર ઈસ્ટ અલગ છે અને ગ્રહણ કરતા બુદ્ધિ અલગ, એટલે હજુ તે પ્રકૃતિની મર્યાદામાં છે. કેમ પહોંચ્યો નથી એ બતાવે છે અહિયા આગળે. હં, આટલી બધી શ્રેષ્ઠતા વાળો પણ છતાં તે પુરુષ હજુ પુનર્જન્મની મર્યાદામાં છે. તમારે એ મર્યાદા તોડવાની છે, તો અબુદ્ધ બનવું... જ પડશે, એટલે બુદ્ધિની બધી સીમાઓ લાઘવી પડશે અને અબુધ બનવું પડશે. હવે તમે જુઓ બુદ્ધિ કેવી? તો કે પહેલા તો કે બ્રહ્મવિત્ત બન્યો, પછી બ્રહ્મવિદ્વર બન્યો, પછી બ્રહ્મવિદ્વરયાન બન્યો અને છેલ્લે બ્રહ્મવિદ્વરીયસ્ટ બન્યો; તો પણ અંતે તો એને બુદ્ધિને છોડી જ દેવાની છે.

એટલે બુદ્ધિથી પરમાત્માનો પાર પામી શકાતો નથી એમ જે કહે છે એ વાત સાચી છે, પરંતુ સાથે સાથે એ પણ જાણી લો કે આ ચાર સ્ટેપમાં બુદ્ધિનું તમારું ડેવલપમેન્ટ નહી થાય ત્યાં સુધી પણ એ શક્ય નથી. તમારે બ્રહ્મવિદ બનવું જ પડશે, પછી વિદ્વર પણ બનવું પડશે, પછી વિદ્વરીષ્ઠ પણ બનવું... જ પડશે અને વિદ્વરયાન પણ બનવું પડશે અને છેલ્લે વિદ્વરીસ્ટ પણ બનવું પડશે અને પછી બુદ્ધિને છોડવાની છેલ્લે કે, "હવે તારી જરૂર નથી." કેમ? પ્રજ્ઞા જ્ઞાન આવી ગયું. જ્ઞાન આવી ગયું એટલે હવે બુદ્ધિની જરૂર નહી પડે. તો એટલો બધો પ્રકાશ જ તમે સ્વયં પ્રકાશિત જોડે લઈને ફરો છો, તો તમે શું કહો છો? આત્મા કેવો છે? સ્વયં પ્રકાશિત છે. હવે જોડે હોય પણ તમારા હાથમાં પાછી બેટરીએ રાખવી પડે? હેં, નાની પેન્સિલ આટલી આમ રાખે છે એવી, કે પછી મોટી રાખો, એનાથી મોટી રાખો—પેલી કિસાન બેટરી હોય છે એવી, એનથી મોટી 250 વોટનું અજવાળું...

આપે ને એવી આપણે રાખો, કે અંદરમાં એલઇડી જ હોય બધા એવું એ પેલું આમ ડોગલું લઈને ફરતો હોય, કઈ માથા પર આમ લટકાઈને ફરતો હોય! એવા છે આ બધા બુદ્ધિશાળીઓ. છેવટે તો કે, "હવે તો એને મૂકી દે કે બાજુ પર, કેમ તું સ્વયં પ્રકાશિત થઈ ચૂક્યો છે હવે. હવે તારે એની જરૂર નથી, જ્યાં જઈશ તે અજવાળું જ કરવાનું અને તારા કર્યાથી નથી થવાનું, એ તો થયા કરે છે કે એ તું છે હવે." તો સમજાયું? જ્યાં જાય ત્યાં જ્ઞાન, જ્યાં જાય ત્યાં તીર્થ, જ્યાં જાય ત્યાં બસ અજવાળું અજવાળું અજવાળું! જ્ઞાનનો પ્રકાશ બધે ફરિયાદ કરતો હોય, તીર્થંકર... થઈ ગયો, પવિત્ર બનાયા જ કરે બધાયને. એટલે સ્વયં પ્રકાશ રૂપમાં જ્યારે બુદ્ધિ રહે છે, જાગ્રત તો છે તો સંપૂર્ણ ભૂત ચિંતન પ્રવાહ જાગ્રત છે; અને જ્યારે મોહમાં રહે છે ત્યારે એ નિશ્ચેતન છે. માટે બુદ્ધિનું મહત્વ નથી, કારણ કે બુદ્ધિ મોહમાં પાડી શકે છે પાછી.

હજુ એ ત્યાં આગળે પ્રકૃતિની મર્યાદામાં રહી ગયો, ગમે તે ક્ષણે એ પડી શકે છે. પણ જેવો એક વખત આ એને છોડી દીધું ને અબુધ બની ગયો, હવે એને પડવાનું બંધ. એ પડી શકે નહી, કેમ કે હવે પરમાત્માની મર્યાદામાં થયું, 'યુ આર ઇન ગોડ્સ ડોમેન નાવ, ફિનિશ!' હવે તમારે પડવું હોય તો... નહી પડાય. પછી રિક્વેસ્ટ કરો કે, "ભગવાન, એકાદ જન્મ તો આપો યાર, કે મને સસલું બનવું બહુ ગમે." તો કે, "નહી, હવે તારા માટે શક્ય નથી. પહેલા કહેવું તું ને તારે!" કેમ? તો કે, "તને અહીંયા સુધીને પહોંચાડતા મને બહુ થયું છે." કે ભગવાન એવું કહે છે હો! તું તો હતો જ પહેલા, એ તું અત્યારે ભૂલી ગયો છે તો સસલું જ હતો તું, પછી માણસ બન્યો, પછી આ ચાર સ્ટેજ તે ક્રોસ કર્યા. હવે ભગવાનને આ બધી ખબર, આને કઈ ખબર ના હોય એટલે પછી એને કહેવું પડે કે ભગવાન એવું, તો કે હા, જો કે તું જોઈ એટલે...

પછી એને સ્વયં પ્રકાશી બનાવી દે ભગવાન, પછી એને ખબર પડી જાય. કશું બોલે નહી, ચાલે નહી ને માંગે નહી ને કશું નહી, બંધ થઈ ગયું હવે. બોલાય એવું નથી કે હવે આપણાથી બોલાય એવું, બોલ ખુલી ગઈ, આવડી પેપર ફૂટી ગયું છે! આને જ પ્રકાશ, અંધકાર, દિવસ અને રાત કહે. સંપૂર્ણ ભૂત જાગ્રત છે; ત્યારે મોહમાં રહે છે, ભૂત જાગ્રત—પાંચ ભૂતો એક્ટિવ છે ત્યાં સુધી એ મોહમાં રહે છે. આપણે વાત કરી ને, શું કીધું? બોલ્ડર્સ બધા બહાર આવે છે તેને એને કઈક નામ છે. તો એ જ્યારે મોહમાં હોય છે ત્યારે જાગરત થાય છે અને એટલે એ... નિશ્ચેતન છે. આને જ પ્રકાશ અને અંધકાર અને રાત-દિવસ કહેવામાં આવે છે. બ્રહ્મા એટલે બ્રહ્મ વિદ્વેતાની એ શ્રેણી જેમાં ઈષ્ટ પ્રવાહિત છે. અહીં સુધી સાધકમાં માયા સફળ છે. અહીં સુધી સાધકમાં માયા, બ્રહ્મા થયો ત્યાં સુધી સફળ છે માયા એને.

બ્રહ્માજીને પ્રકાશકાળમાં અચેત પ્રાણી સચેત બની જાય છે. જે સાધક અચેત હતો તે હવે સચેત બની જશે. પ્રકાશકાળ એટલે કયો? કારણ પરબ્રહ્મની પ્રાપ્તિનો પ્રકાશકાળ. હમણાં વાત કરી ને, સેલ્ફ-લ્યુમિનસ, સ્વયં પ્રકાશિત બનવાનું એને પ્રકાશકાળ કહેવાય અને પેલો બાકીનો જે છે એની પાછળનો, તે બધો અંધકાર છે, તે બધો અંધકાળ છે. તો પ્રકાશકાળમાં અચેત પ્રાણી સચેત બની જાય છે... સભાન થઈ જાય છે. કોનું ભાન છે? બ્રહ્મનું ભાન થવા એને ધ્યેય દેખાવા માંડે છે. બુદ્ધિના અંતરાલમાં અવિદ્યાની રાત્રિના પ્રવેશ કાળમાં બધા જ પ્રાણીઓ અચેત બની જાય, ભાન ભૂલી જાય, મોહની અંદર પડી જાય બધાય. સો એને રાત્રે કીધી એટલે પ્રાર્થના કરવી પડે રાત્રે સૂક્તમ, ત્યારે પછી ધીમે ધીમે પ્રકાશ તરફ જવાય. "તમસો મા જ્યોતિર્ગમય" એમ બોલીએ છીએ ને આપણે, શા માટે બોલીએ એવી પ્રાર્થના?

કેમ કરવી પડી? કેમ તો કે અમે મોહમાં પડેલા છે, પ્રભુ અમને આમાંથી મુક્તિ આપીને પ્રકાશ તરફ લઈ જાવ, પ્રભુ પરમતે જે તું લઈ જા. કેવી સુંદર પ્રાર્થના! એટલે જ્યારે જ્યારે મોહમાં પ્રાણી... અચેત બની જાય છે, ત્યારે બુદ્ધિ નિર્ણય લઈ શકતી હોતી નથી. સ્વરૂપ તરફ આગળ વધવાનું બંધ થઈ જાય છે. આને બ્રહ્માનો દિવસ અને બ્રહ્માની આ રાત્રી કહેવામાં આવે છે, એ પોતે જ નક્કી કરે છે બ્રહ્મા દરેક. હવે આગળ જ્યારે શુભ-અશુભ, વિદ્યા અને અવિદ્યા—આ બંને બંને પ્રવૃત્તિઓ સંપૂર્ણ શાંત થઈ જાય, જ્યારે સંકલ્પ પ્રવાહનો નાશ થઈ જાય એટલે શું? તો કે અવ્યક્ત બુદ્ધિથી પણ પર, અવ્યક્ત બુદ્ધિથી પણ પર શાશ્વત અવ્યક્ત ભાવ પ્રાપ્ત થાય છે, તે પછી ફરી ક્યારે નાશ પામતો... હું શુદ્ધઆત્મા ક્યારે નાશ પામતો નથી, સનાતન ભાવ પ્રગટે. દાદાને લોકો બહુ ફેરવી ફેરવીને પૂછે કે, "દાદા...

તમે જ્ઞાન તો આપ્યું, અમે શુદ્ધાત્મા થઈ ગયા તો કે આ થઈ ગયા. પણ હવે ફરી પાછા અમે પાછા પડીએ ખરા? કે અમારે ચાર્જિંગ થાય ખરું? કે અમે જાનવરમાં જઈએ ખરા?" આવી રીતે અલગ અલગ જગ્યાએ લોકોએ બહુ સવાલ દાદાને ગૂચવીને પૂછ્યા હતા—ગૂચવવા માટે પણ ગૂચાય બીજા. એટલે દાદા શું કહે? પેલો જેવો કે ને કે, "આમ થાય, અમે હવે શુદ્ધાત્મા મટી જઈએ?" તો કે, "ના થાય, જો તું શુદ્ધાત્મામાં રહે તો, જો તું આજ્ઞાનું પાલન કરે તો—કન્ડિશન એપ્લાય!" પાછું આમ કહી દે ધીમે રહીને પણ પાછળથી કે, "પણ દાદા, અમને હવે પાપ ના લાગે?" કે તને પાપ... ના લાગે કે હવે શું! "જો તું આત્મા છે એવું તને ખબર છે, પણ જો તું ચંદુ છે તો તને પાપ લાગ્યું." કે પાછળ પડશે પછી તારી તો! "પાપ તો... હજી તું ચંદુ છું કે તું આત્મા છું કે શુદ્ધ આત્મા છું, તું નક્કી કરી નાખે એકવાર પહેલા વન ફોર ઓલ.

આ વખતે ફાઇનલ થઈ જ જવા દે કે બસ આમ." એવી રીતના કહેતા હતા. આવા બેઠા હોય ને ત્યારે તો કે, "ના ના, શંકા નથી." તો કે, "ના, કોઈ શંકા નથી. તું ઊંઘતો હોય ને હું તને ગોદો મારીને પૂછું કે 'તું કોણ છો?', તું શું બોલેશ? હા, જો તું... શુદ્ધાત્મા છું એમ બોલ્યો તો તારું કામ થઈ ગયું, અને જો તું ચંદુ છું બોલ્યો તો તું પડ્યો." હમજે એટલી હદ સુધી એમ કે થઈ જવું છું એનો મતલબ શું થયો? કે બિયોન્ડ સબકોન્શિયસ તમારી અંદર અંદર આ વસ્તુ અંદર હોવી જોઈએ બસ. બિયોન્ડ સબકોન્શિયસ કે હું આત્મા જ છું ને બીજું કશું નથી, અને એવું ક્યારે થશે? કે જ્યારે તમે સમજણપૂર્વક ગ્રહણ કર્યું હશે એમના પાસે. એટલે કોઈ આવે પહેલા જ દિવસે એને જ્ઞાન નોતા આપી દેતા, "તું કે ભઈ એક કામ કરને, તો આવતો રહેજે કે થોડા દિવસ પછી." જુએ ઓકે, પછી કે કે, "ભાઈ, જ્ઞાન વિધિ થવાની...

છે, તમારે લેવું હોય તો નામ લખાવી દેજો." એવા છ મહિને હોધીને આવે પછી નામ લખાવે, એવાય હતા. અને છ-છ વર્ષેય આવતા હોય, દર વખતે જ્ઞાનવિધિ થવાની થાય ને એટલે એ લોકો જ ગાયબ થઈ જાય, દાદાએ કરવા ના પડે. એ લોકો આવે જ નહી એમ નામ લખાવ્યું હોય ને ઘણાએ તો કે, "આ બસ, આ વખતે તો લેવું જ છે કે દાદા જ્ઞાન." તોય ગાયબ થઈ થઈ જાય, પછી આવીને અફસોસ કરે દાદા કે, "દાદા, મારે તો આવું થઈ ગયું તું..." તો કે, "હા ભાઈ, વાત હાચી છે, અમારે પેલો રાવણે જવું પડેને." તો કે ગયા... હતા, કેમ અલ્યા તું તારે તું તો નોતો ગયો ને? કે છે, "તું ગયો હોત ને ના આયો હોત તો તો એક વાત હતી ભાઈ. આતો કોક ગયો અને તું પાછો એના રામણે જતો રહ્યો અને અહી વિજ્ઞાન લેવાનું રહી ગયું તારું કે બોલ, હવે તારું કલ્યાણ થાય તું મને કે!" એટલે આવી સીધી સાધી સમજણ વાલી વાત હતી એમની તો, અને કોઈપણ માણસને બહુ સ્પષ્ટતાથી એટલા માટે જ કહેતા હતા.

એટલે જે અપરમ અવ્યક્ત ભાવમાં સ્થિત છે એનો પુનર્જન્મ નથી હોતો, એટલા માટે કીધું પકડી રાખજો. જે હવે આ જો, આ તને આ આપી દીધી કે લાઈફલાઈન શું? હું શુદ્ધઆત્મા છું, બસ બીજું કાઈ નહી—આ લાઈફલાઈન છે તારી. આ પકડીશ તો તું હવે જીવવાનો અને અમર થવાનો, અને નહી તો વારે વારે મરવાનો—એકવાર નહી, અનેક વાર મરવાનો. હજીતો હતો આ છોડી દીધું એટલે પતી ગયું પછી. એટલે જે પહેલાની સ્વબુદ્ધિ છે, એટલે જ્યાં જ્યાં સુધી એ બ્રહ્મા છે ત્યાં સુધી એ પુનર્જન્મની સીમામાં છે, પણ જેવો એ અબુદ્ધ બન્યો એટલે આત્મામાં એનો પ્રવેશ થઈ ગયો.